یعنی چه
مباحالدم در اصطلاح فقهی و حقوقی به فردی زنده اطلاق میشود که به دلیل ارتکاب برخی جرایم بسیار سنگین (مانند قتل عمد، ارتداد یا سبّالنبی)، جان و خونش دیگر از مصونیت و حمایت شرعی و قانونی برخوردار نیست؛ به این معنی که ریختن خون او در آن وضعیت، مجازات قصاص یا پرداخت دیه را در پی نخواهد داشت.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت مُباحُ الدَّم (mobāhod-dam) است که از دو واژه عربی «مباح» و «الدم» ترکیب شده است.
به انگلیسی
در متون حقوقی و فقهی انگلیسی برای رساندن این مفهوم از اصطلاحاتی مانند legally unprotected blood یا person whose blood is licit to shed استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح خود ریشه عربی دارد و در فقه اسلامی عبارت «مهدور الدم» برای این منظور رایجتر و دقیقتر است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای بیان این مفهوم فقهی از عبارت کانّی حلال (kanı helal) یا توصیف öldürülmesi caiz görülen kişi استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای فارسی و نزدیک به این اصطلاح فقهی شامل واژههایی چون مهدورالدم، هدرالدم، حلالالدم و معادلهای متضاد آن مانند محقونالدم (کسی که خونش پاک و محفوظ است) میباشد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات حقوقی، این واژه دلالت بر سلب کامل حمایت حقوقی از جان فرد، شدت جرم، خروج از دایره امنیت اجتماعی و وضعیت استثنایی در اجرای مجازات دارد.
جمعبندی و توضیح کامل مباح الدم
عبارت «مباحالدم» یک اصطلاح ترکیبی فقهی و حقوقی است که به سلب مصونیت جان و خون یک فرد به دلیل ارتکاب جرایم بسیار سنگین اشاره دارد. در چارچوب احکام جزایی اسلام، فردی که این عنوان بر او بار میشود، دیگر از حمایتهای قانونی و شرعی مربوط به حفظ جان برخوردار نیست و در صورت کشته شدن، قاتل او مشمول قصاص یا پرداخت دیه نمیشود.
باید توجه داشت که این اصطلاح به صورت عینی و لفظی در متن قرآن کریم نیامده است، بلکه یک مفهوم فقهی-اجتهادی است که فقها آن را از احادیث و احکام مربوط به قصاص، محاربه و ارتداد استخراج کردهاند. اجرای این حکم یا تشخیص مهدورالدم بودن یک فرد در نظامهای حقوقی معاصر کاملاً منوط به حکم دادگاه صالح و تشریفات قضایی است و جنبه عمومی یا خودسرانه ندارد.