یعنی چه
نفس امّاره به پایینترین مرتبه از روح و روان انسان گفته میشود که تحت تأثیر شهوات، امیال حیوانی و غرایز سرکش قرار دارد. این بخش از وجود انسان، او را بهشدت به سمت بدیها، گناهان و لذتهای زودگذر دنیوی سوق میدهد و فرمان میدهد.
تلفظ
این عبارت در زبان فارسی به صورت «نَفْسِ اَمّارِه» تلفظ میشود که در آن حرف م دارای تشدید است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «نفس سرکش»، «خواهشهای نفسانی» یا «نفس امرکننده به بدی»، بسته به تعداد حروف، کلمات «نفس الاماره» (۱۰ حرف) یا «نفس اماره» (۷ حرف) قرار میگیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای معادلسازی این مفهوم عرفانی و اخلاقی از اصطلاحاتی مانند Carnal self (نفس شهوانی) یا The commanding self (نفس امرکننده) استفاده میشود. در روانشناسی نیز گاهی به صورت تقریبی با id-driven self (نفس پیرو نهاد) همپوشانی دارد.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی و متن قرآن کریم دارد که صیغه مبالغه «امّاره» از ریشه (أ م ر) به معنی بسیار دستوردهنده است.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان فارسی این ترکیب شامل کلماتی چون نفس سرکش، هوای نفس، خواهشهای نفسانی، نفس حیوانی و منِ سفلی است که همگی به طغیان گریبانگیر انسان اشاره دارند.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و روایات اسلامی، نفس اماره معمولاً به یک «اسب چموش و افسارگسیخته» تشبیه شده است که اگر مهار نشود، سوار خود را به زمین میزند و نابود میکند. همچنین از آن به عنوان «سگ حریص» یا «دشمن درونی» یاد میشود.
جمعبندی و توضیح کامل نفس الاماره
نفس اماره (یا با املای جدولی نفس الاماره) اصطلاحی قرآنی، فقهی و عرفانی است که ریشه در آیه ۵۳ سوره مبارکه یوسف دارد. این واژه از ترکیب «نفس» به معنای جان و روان، و «اماره» به عنوان صیغه مبالغه از ریشه امر (به معنی بسیار فرماندهنده) ساخته شده است و اشاره به مرتبهای از روح انسان دارد که او را به سمت گناه، زشتیها و پیروی کورکورانه از شهوات حیوانی دعوت میکند.
در نظام اخلاق اسلامی و سلوک عرفانی، نفس اماره به عنوان اولین مرحله از مراتب نفس شناخته میشود که در نقطه مقابل «نفس مطمئنه» (نفسی که به آرامش و یقین رسیده) و در سطحی پایینتر از «نفس لوامه» (وجدان سرزنشگر) قرار دارد. تزکیه و مهار این نفس، بزرگترین جهاد (جهاد اکبر) در زندگی انسان تلقی میشود.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، شاعران و عارفان بسیاری برای توصیف این ویژگی سرکش درونی از نمادهایی همچون اسب چموش، سگ حریص یا دشمن خانگی استفاده کردهاند تا نشان دهند عدم کنترل آن چگونه میتواند موجبات سقوط اخلاقی و معنوی فرد را فراهم سازد.