یعنی چه
ریتون هخامنشی به ظرفها، جامها یا صراحیهای مخروطی و شاخیشکلی اطلاق میشود که بخش انتهایی آنها به صورت مجسمه یک جانور (مانند شیر، بز کوهی، یا موجودات افسانهای) ساخته شده است. مایع از دهانه بالا وارد شده و از سوراخ ریزی در پوزه یا سینه حیوان خارج میشده است و عمدتاً در بزمهای درباری و آیینهای تشریفاتی کاربرد داشته است.
تلفظ
این واژه به صورت رِیتونِ هَخامَنِشی تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای این مفهوم معمولاً واژههای «ریتون هخامنشی»، «تکوک» یا «جام شاخی» به عنوان پاسخ پذیرفته میشوند.
به انگلیسی
واژه ریتون ریشه در زبان یونانی باستان (rhutón) دارد که از فعل rhein به معنی جاری شدن گرفته شده است.
به فارسی
معادل اصیل و فارسی میانه این واژه «تَکوک» است. همچنین عباراتی مانند «جام شاخی» و «ساغر جانورسان» برای توصیف آن در زبان فارسی به کار میروند.
نماد چیست
این ظروف تجملی در مهمانیهای سلطنتی و مراسم مذهبی برای ریختن مایعات مقدس استفاده میشدند. سر جانوران به کار رفته در آنها (مانند شیر یا شیردال) نیز نماد نگاهبانی، اقتدار پادشاهی و پیوند هنر ایرانی و یونانی-شرقی بود.
جمعبندی و توضیح کامل ریتون هخامنشی
ریتون هخامنشی که در زبان فارسی اصیل به آن «تکوک» میگویند، یکی از شاخصترین و باشکوهترین شاهکارهای هنر فلزکاری و سفالگری در دوران ایران باستان است. این ظروف مخروطی یا شاخیشکل به گونهای طراحی میشدند که انتهای آنها به مجسمه ظریف یک حیوان واقعی یا افسانهای نظیر شیر، بز کوهی یا شیردال ختم میشد و مایعات از سوراخ تعبیهشده در بدن حیوان به جریان میافتاد.
واژه ریتون ریشهای یونانی دارد و به معنای ظرفی است که مایع از آن جاری میشود. این جامهای گرانبها عمدتاً از طلا، نقره یا سفال مرغوب ساخته میشدند و در بزمهای دربار هخامنشی، پذیرایی از مهمانان عالیرتبه و حاکمان ولایات، و همچنین در مناسک و آیینهای مذهبی برای ریختن فدیه و مایعات مقدس کاربرد داشتند.
امروزه ریتونهای هخامنشی به عنوان نماد بارز اقتدار، ثروت، هنر پیشرفته و تجمل شاهانه آن دوران شناخته میشوند و نمونههای منحصربهفردی از آنها در موزههای معتبر جهان مانند موزه ایران باستان و موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری میشوند.