خراج گذار یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل خراج گذار

واژه خراج‌گذار (که املای دقیق‌تر آن به اعتبار مصدر گزاردن، خراج‌گزار است) یک ترکیب مشتق‌مرکب فارسی-عربی است که در نظام‌های مالیاتی، دیوانی و سیاسی قدیمی کاربرد فراوانی داشته است. بخش اول آن یعنی «خراج» ریشه عربی دارد (اگرچه برخی آن را معرب واژه پهلوی هاراک می‌دانند) و بخش دوم آن از فعل فارسی گزاردن به معنای ادا کردن و پرداختن گرفته شده است.

این واژه در طول تاریخ نماد عدم استقلال کامل سیاسی و اقتصادی یک سرزمین یا حاکم محلی بوده است؛ به طوری که حاکمان برای جلوگیری از جنگ و هجوم قدرت‌های بزرگ‌تر، متعهد به پرداخت سالانه خراج می‌شدند. اگرچه ریشه خراج در قرآن به معنی مزد و هزینه آمده، اما اصطلاح خراج‌گذار یک واژه کاملاً فقهی، تاریخی و حکومتی است.