یعنی چه
پلاسمون (Plasmon) در فیزیک ماده چگال و نانوفناوری، یک شبهذره است که از نوسان دستهجمعی و هماهنگ الکترونهای رسانش در یک ماده (مانند فلزات) به وجود میآید. همانطور که نور از فوتونها تشکیل شده، این نوسانات انرژی نیز در مقیاس کوانتومی به عنوان پلاسمون شناخته میشوند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت پِلاسمون (Plasmon) تلفظ میشود؛ واج اول دارای مصوت کوتاه کسره (پِ) و واجهای بعدی به صورت ساکن و مصوت بلند ادا میشوند.
در جدول
در بازیهای حل جدول و کلمات متقاطع، پاسخ به پرسش «کوانتوم نوسانات پلاسما در فیزیک» یا «شبهذره فیزیکی» کلمه ۷ حرفی «پلاسمون» است.
به انگلیسی
معادل دقیق و ریشهای این واژه در زبان انگلیسی Plasmon است که از ترکیب Plasma و پسوند ذرات یعنی -on ساخته شده است.
به ترکی
در زبان ترکی (استانبولی و آذربایجانی) این اصطلاح علمی با نگارش Plazmon شناخته و به کار برده میشود.
به فارسی
این کلمه ریشه اصیل فارسی ندارد و یک وامواژه علمی است؛ اما در متون تخصصی فارسی گاهی به عنوان «کوانتوم نوسان پلاسما» یا «شبهذره نوسانات جمعی الکترونها» توصیف و ترجمه میشود.
نماد چیست
پلاسمون نماد عرفانی یا فرهنگی ندارد، اما در فرمولهای فیزیک معمولاً با فرکانس زاویهای پلاسما ($\omega_p$) یا انرژی فرکانس پلاسما ($E_p$) نمایش داده میشود که نشاندهنده رفتار جمعی الکترونها و برهمکنش نور و ماده در مقیاس نانو است.
جمعبندی و توضیح کامل پلاسمون
پلاسمون یکی از مفاهیم کلیدی و بسیار جذاب در فیزیک حالت جامد و فناوریهای نوین نانو است. این شبهذره در واقع نمایندهٔ بستههای کوانتومی انرژی حاصل از نوسانات گروهی الکترونهای آزاد در یک فلز است. برخورد نور با سطح فلزات میتواند این نوسانات را تحریک کرده و پدیدهای به نام پلاسمونهای سطحی ایجاد کند.
امروزه علم پلاسمونیک (Plasmonics) به دلیل توانایی فوقالعاده در کنترل و هدایت نور در مقیاسهای بسیار کوچکتر از طول موج نور، کاربردهای گستردهای پیدا کرده است. از ساخت حسگرهای بیولوژیکی فوقحساس برای تشخیص بیماریها گرفته تا توسعه مدارهای نوری فشرده و حتی روشهای نوین درمان سرطان با استفاده از گرمایش نانوذرات، همگی از دستاوردهای این مفهوم فیزیکی هستند.