یعنی چه
تخاقوی ئیل یکی از نامهای دوازدهگانه در گاهشماری حیوانی قدیمی است که به سال مرغ یا خروس اشاره دارد. این اصطلاح تاریخی در دوره ایلخانی تا قاجار در امور دیوانی و تقویمهای رسمی ایران کاربرد فراوانی داشته است.
تلفظ
این عبارت به صورت تَخاقُوی ئیل تلفظ میشود که از دو بخش تخاقو (مرغ) و ئیل (سال) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، این کلمه معمولاً به عنوان طراح سوال برای 'سال مرغ در تقویم ترکی' یا 'سال دهم از چرخه حیوانی' استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این سال در چرخههای تقویم شرقی از عبارات فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی این اصطلاحات معادل دقیق سال مرغ و خروس در گاهشماریهای حیوانی هستند.
به فارسی
معادل مستقیم و فصیح این واژه ترکی در زبان فارسی، 'سال مرغ' یا 'سال خروس' است که دهمین سال از دوره دوازدهساله گاهشماری حیوانی محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تخاقوی ئیل
واژه تخاقوی ئیل یک ترکیب کهن ترکی-ایغوری است که در لغتنامههای معتبری چون دهخدا به عنوان دهمین سال از چرخه دوازدهساله گاهشماری حیوانی معرفی شده است. واژه 'تخاقو' در ترکی قدیم به معنای مرغ و 'ئیل' به معنای سال است که در مجموع مفهوم 'سال مرغ' یا 'سال خروس' را میسازد.
این اصطلاح تقویمی پس از ورود مغولان به ایران و در دوران ایلخانی تا اواخر عصر قاجار، حضور پررنگی در مستندات رسمی، دفاتر مالیاتی و تقویمهای ایرانی داشته است. این کلمه فاقد هرگونه ریشه یا کاربرد قرآنی و دینی بوده و صرفاً یک مفهوم تاریخی و گاهشماری به شمار میرود که نماد آن هوشیاری، نظم و وقتشناسی است.