یعنی چه
کروموزومها ساختارهای کلافمانند و بسیار فشردهای درون هسته سلولهای زنده هستند که از اسید دئوکسیریبونوکلئیک (DNA) و پروتئینها (بهویژه هیستونها) تشکیل شدهاند. وظیفه اصلی این ساختارها نگهداری، کنترل و انتقال دقیق اطلاعات ژنتیکی و ویژگیهای ارثی از والدین به نسلهای بعدی است. در انسانها معمولاً ۴۶ کروموزوم (در قالب ۲۳ جفت) در هر سلول معمولی وجود دارد که تمام دستورالعملهای حیاتی بدن را در خود ذخیره کردهاند.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این واژه «کروموزوم» (۸ حرف) است. همچنین بسته به طراح جدول، معادلهای فارسی آن یعنی «فامتن» یا «رنگینتن» نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از واژه Chromosome استفاده میشود که خود ریشه در زبان یونانی باستان دارد.
به عربی
در متون علمی عربی، علاوه بر استفاده از همان لفظ جهانی، واژه مصوب «الصِّبْغِيّ» به معنای جسم رنگپذیر کاربرد فراوان دارد.
به فارسی
فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژه «فامتن» (ترکیب فام به معنی رنگ و تن به معنی جسم) را به عنوان معادل دقیق علمی آن تصویب کرده است. در منابع قدیمیتر زیستشناسی نیز از واژه «رنگینتن» استفاده میشد.
نماد چیست
در علم ژنتیک، کروموزومها را به صورت نمادین بر اساس جفتهای عددی نمایش میدهند. همچنین حروف X و Y نشاندهنده کروموزومهای جنسی در انسان (XX برای مؤنث و XY برای مذکر) هستند. در ساختار تخصصی نیز بازوی کوتاه کروموزوم با نماد p و بازوی بلند آن با نماد q شناخته میشود.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه Chromosome اصالتاً از ترکیب دو کلمه در زبان یونانی باستان یعنی Chroma به معنی «رنگ» و Soma به معنی «بدن یا جسم» ساخته شده است. علت این نامگذاری زیستشناختی آن است که این ساختارها هنگام رنگآمیزی سلولی در آزمایشگاه، رنگ را به شدت جذب کرده و زیر میکروسکوپ نوری به وضوح و به صورت اجسام رنگی دیده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل کروموزوم
کروموزومها اصلیترین واحدهای سازماندهی اطلاعات ژنتیکی در موجودات زنده هستند. هر سلول برای بقا و تکثیر نیازمند کدهای دستوری است که درون مولکولهای DNA قرار دارند؛ اما از آنجا که طول رشتههای DNA بسیار بلند است، این رشتهها به دور پروتئینهای خاصی پیچیده و فشرده میشوند تا ساختاری منسجم به نام کروموزوم را پدید آورند. هرگونه تغییر، کمبود یا اضافه شدن در تعداد و ساختار این کروموزومها میتواند منجر به اختلالات ژنتیکی جدی در موجود زنده شود.
در زبان فارسی، واژه «فامتن» به عنوان معادل رسمی کروموزوم شناخته میشود که ترجمه تحتاللفظی ریشه یونانی آن است. بررسی سیتوژنتیکی این ساختارها در علم پزشکی اهمیت بالایی دارد؛ به طوری که با ترسیم نقشه کروموزومی یا کاریوتایپ، میتوان پیش از تولد یا در دوران زندگی، بسیاری از بیماریهای ارثی و سندرمهای مختلف را شناسایی و غربالگری کرد.