یعنی چه
در ادبیات کلاسیک فارسی، «چشم تازی» به چشمهای سگ تازی (سگ شکاری اصیل ایرانی) اشاره دارد. این چشمها در فرهنگ و شعر فارسی به دلیل فراخی، درشتی، تیرگی طبیعی (سرمهکشیدگی) و حالت خمار و در عین حال هوشیار، بسیار معروف و مایهٔ تشبیه چشم معشوق بودهاند. این واژه برخلاف ظاهرش، از ریشهٔ «تاختن» (دویدن برای شکار) میآید و ربطی به قوم عرب ندارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب وصفی به صورت «چَشمِ تازی» است که در آن حرف چ با فتحه و ش با سکون خوانده میشود و کلمهٔ تازی نیز با الف کشیده تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی که به عنوان پاسخ برای مظهر چشم زیبا و تیزبین با ۷ حرف خواسته میشوند، خودِ ترکیب «چشم تازی» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم علمی یا توصیفی از اصطلاحات مربوط به نژاد این سگها استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به سگ تازی «سلوقی» میگویند، از این رو معادل توصیفی آن عین السلوقی خواهد بود.
نماد چیست
این ترکیب در فرهنگ ادبی نماد دو ویژگی بزرگ است: نخست، زیبایی، درشتی و سرمهکشیدگی چشم معشوق (همانند چشم آهو)؛ دوم، مظهر تیزبینی، هوشیاری، نگاه مراقب و وفاداری به دلیل ویژگیهای ذاتی سگ شکاری تازی.
جمعبندی و توضیح کامل چشم تازی
ترکیب وصفی «چشم تازی» یکی از تعابیر لطیف و اصیل در شعر و ادبیات کلاسیک پارسی است. واژهٔ تازی در این ترکیب، هیچ ارتباطی به واژهٔ تازی به معنای قوم عرب ندارد، بلکه مشتق از مصدر «تاختن» است و به سگ شکاری، اصیل و تیزروی ایرانی (سگ تازی یا سلوکی) اشاره میکند. شاعران بارها به دلیل ویژگیهای ظاهری خاصِ چشم این حیوان، آن را ستودهاند.
چشم سگ تازی در فرهنگ سنتی ایران به فراخی، درشتی، سیاهی طبیعی شبیه به حالت سرمهکشیده و نگاه خمارگونهاش شهرت دارد. به همین جهت در شعر غنایی، چشمان معشوق که در عین زیبایی و خماری، نافذ و گیراست، به چشم تازی تشبیه میشده است؛ کما اینکه در متون دیگر به عنوان مظهر تیزبینی و مراقبت نیز به کار میرود.