یعنی چه
خربشته یا خرپشته در اصطلاح امروز به اتاقک کوچکی در پشتبام گفته میشود که فضای راهپله یا آسانسور را پوشش میدهد و راه خروج به بام است. در قدیم نیز به معنی تپه بزرگ، سقفهای منشور شکل و شیبدار (شبیه پشت ماهی)، خیمه، طاق و بلندی روی قبر بوده است.
تفهیم تلفظ
تلفظ این واژه به صورت خَربَشتَه (Xarbašte) یا در شکل رایجتر آن خِرپُشتِه (Xerpošte) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای 'اتاقک پشتبام'، 'سقف شیبدار' یا 'تپه بزرگ'، واژه ۶ حرفی «خربشته» یا «خرپشته» پذیرفته میشود.
به انگلیسی
بسته به کاربرد مدرن یا قدیمی، واژگان متفاوتی در انگلیسی معادل آن هستند.
به عربی
در زبان عربی برای بخش معماری مدرن از غرفه السطح و برای سازههای شیبدار قدیمی از مسنم استفاده میشود.
به فارسی
واژگان جایگزین و معادلهای فارسی آن شامل اتاقک بام، پاگرد بام، پشته بزرگ، تپه، طاق، گنبد، خیمه و چادر است.
نماد چیست
در معماری نماد فضای انتقالی، سرپناه و نقطه پایانی ساختمان است. در ادبیات کلاسیک و اشعار بزرگان مانند نظامی و مولوی، گاهی به عنوان کنایه و استعاره از سقف آسمان یا مزار و گور گلین به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل خربشته
واژه «خربشته» که امروزه بیشتر با املای «خرپشته» شناخته میشود، یک واژه اصیل و مرکب فارسی است. این کلمه از ترکیب «خر» (به معنای بزرگ و سترگ) و «پشته» (به معنای تپه یا برآمدگی) ساخته شده و در اصل به معنای یک برآمدگی بزرگ یا تپه بوده است. در سیر تحول زبان، معنای آن به سازههایی با سقف شیبدار، خیمهها و طاقها گسترش یافت.
در معماری معاصر، این واژه جایگاه کاملاً مشخصی دارد و به همان اتاقک کوچکی اطلاق میشود که در بالاترین نقطه ساختمان (روی پشتبام) قرار دارد و راهپله یا چاه آسانسور را پوشش میدهد. این فضا علاوه بر محافظت از ورودی پلهها در برابر باد و باران، دسترسی ساکنان را به پشتبام فراهم میسازد.