یعنی چه
واژه شملق در کتابهای لغت کهن به دو معنای اصلی به کار رفته است؛ یکی به عنوان صفت برای پیرزن بسیار فرتوت و سالخورده (گندهپیر) و دیگری به عنوان تغییریافتهٔ واژه عربی «سملق» که به معنای زمین صاف، بایر و بیحاصل است. همچنین شملق نام منطقه و کوهی مذهبی و گردشگری در غرب استان خراسان رضوی (شهرستان داورزن و جغتای) نیز میباشد.
تلفظ
این کلمه به صورت فتح اول و سکون دوم (شَـمْـلَـق) تلفظ میشود.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای «پیرزن کلانسال»، «زن فرتوت» یا «زمین هموار و بیگیاه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به دو وجه معنایی کلمه، در زبان انگلیسی برای اشاره به شخص از اصطلاحاتی مانند very old woman و برای اشاره به زمین از barren یا infertile land استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشه عربی دارد. در زبان عربی شملق یا سملق صفت مؤنث برای زن کهنسال است و سملق (با سین) به بیابانهای وسیع و بایر نیز اطلاق میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل فرتوت، کلانسال و عجوز در بخش صفت انسانی، و دشت هموار، ریگزار یا زمین بایر در بخش جغرافیایی است.
در قرآن
واژه شملق یا صورت دیگر آن یعنی سملق، در آیات قرآن کریم و یا به عنوان اصطلاح خاص در تفاسیر قرآنی وجود ندارد و یک لغت کلاسیک لغوی محسوب میشود.
نماد چیست
در ادبیات و کاربردهای استعاری، این واژه نمادی از پیری مفرط، پایان دوره زایش و شادابی، و همچنین مجاز از رکود، بیبرکتی و تهی بودن از زندگی (مانند زمین بایر) است.
جمعبندی و توضیح کامل شملق
واژه «شملق» یک لغت اصیل فارسی به شمار نمیرود، بلکه صفتی وامگرفته از زبان عربی است که در واژهنامههای کهن مانند لغتنامه دهخدا و منتهیالارب به ثبت رسیده است. این کلمه دو حوزه معنایی متفاوت دارد؛ در وهله اول به معنای پیرزن بسیار سالخورده، فرتوت و کلانسال است که گاهی به صورت مجازی برای زنان بدخلق نیز به کار رفته، و در وهله دوم به عنوان صورت آوایی دیگری از واژه عربی «سملق» شناخته میشود که به معنای زمین صاف، بایر و بیابان بیگیاه است.
از نظر جغرافیایی، شملق نام یک کوه و منطقه زیارتی-سیاحتی معروف در محدوده شهرستانهای داورزن و جغتای در غرب استان خراسان رضوی است که در میان بومیان منطقه شناخته شده است. این واژه در فارسی معیار امروز کاربرد روانی ندارد و بیشتر در متون ادبی کهن، کتابهای لغت کلاسیک و به عنوان یک لغت چهار حرفی خاص در جدول کلمات متقاطع مورد استفاده قرار میگیرد.