یعنی چه
ترکیب «خست و لئامت» به معنای اوج خساست و بخل همراه با پستی و فرومایگی اخلاقی است. این اصطلاح برای توصیف افرادی به کار میرود که نهتنها در بخشش مال و عاطفه سختگیر هستند، بلکه رفتاری آمیخته با دنائت و حقارت نفس از خود نشان میدهند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «خِسّت» (با کسره خ و تشدید س) و «لَئامَت» (با فتح ل و همزه ممدود) است.
در جدول
این ترکیب در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان نشانه برای مفاهیمی چون بخل شدید یا پستی طبع کاربرد دارد و دقیقاً ۹ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای فوق نزدیکترین معادلها برای رساندن مفهوم بخلِ همراه با فرومایگی اخلاقی هستند.
به عربی
هر دو واژه ریشه عربی دارند؛ در زبان عربی ترکیب این مفاهیم نشاندهنده نهایت دنائت و امساک است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی و واژههای مترادف آن شامل بخل، امساک، خساست، دنائت، فرومایگی، ممسکی، زفتی، ناکسی و پستفطرتی است. در مقابل، واژههایی چون کرم، سخاوت، جود، بخشندگی و بزرگواری متضاد آن هستند.
در قرآن
عین ترکیب «خست و لئامت» در قرآن نیامده است، اما مفاهیم آن در قالب واژههایی چون «شُحّ» (حرص و بخل نفسانی) و «بُخل» بارها ملامت شده است؛ مانند آیه «وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» که رستگاری را در دوری از این صفت میداند.
جمعبندی و توضیح کامل خست و لئامت
عبارت «خست و لئامت» یک ترکیب واژگانی با ریشه عربی است که در زبان فارسی کاربرد چشمگیری در متون اخلاقی و ادبی دارد. این اصطلاح فراتر از یک خساست مالی ساده، به یک عارضه و سقوط اخلاقی اشاره میکند که در آن فرد مبتلا، دچار دنائت طبع، فرومایگی و حقارت نفس میگردد. در واقع، لئامت چاشنی پستی را به امساک و بخل اضافه میکند.
در فرهنگ و ادبیات تمثیلی جهان، شخصیتهایی مانند هارپاگون در نمایشنامه خسیس مولیر یا اسکروچ در داستان سرود کریسمس نمادهای عینی این صفت به شمار میروند. این مفهوم همواره در نقطهی مقابل صفات والایی چون سخاوت، کرامت، جوانمردی و جود قرار میگیرد و نشانهای از وابستگی افراطی و کورکورانه به مادیات دنیاست.