یعنی چه
به هر نوع پوشاکی گفته میشود که بر اثر استفاده مداوم، گذشت زمان یا شستشوی زیاد، کیفیت و جلوه اولیه خود را از دست داده و دچار فرسودگی، رنگپریدگی یا پوسیدگی شده باشد. این واژه در زبان عامه هم به معنای لباسهای دورریختنی و هم به معنای لباسهای دستدوم به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب وصفی در زبان فارسی به صورت لِبا سِ کُه نِه (lebāse kohne) تلفظ میشود که شامل واژه عربی لباس و صفت فارسی کهنه است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، برای راهنمای لباس کهنه، بسته به تعداد حروف خواستهشده، کلماتی مانند دلق، ژنده، مندرس، جامه مستعمل یا خود ترکیب «لباس کهنه» با ۸ حرف قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به لباس کهنه از اصطلاحات متنوعی بر اساس میزان فرسودگی استفاده میشود که رایجترین آنها old clothes است.
به عربی
در زبان عربی واژه خَلَق یا سَمَل به معنای جامه کهنه است و عبارت ثیاب مستعمله بیشتر به معنای لباسهای دستدوم کاربرد دارد.
نماد چیست
این واژه در ادبیات و عرفان فارسی نماد سادهزیستی، فقر اختیاری، تواضع و وارستگی از تعلقات دنیوی است (مانند خرقه و دلق صوفیان). اما در نگاه عرفی و اجتماعی جامعه، میتواند نماد تنگدستی، فرسودگی، گذشت زمان و نیاز مالی باشد.
جمعبندی و توضیح کامل لباس کهنه
ترکیب «لباس کهنه» از دو بخش تشکیل شده است: «لباس» که ریشهای عربی دارد و «کهنه» که واژهای با اصالت فارسی میانه (پهلوی) است. این عبارت در زبان روزمره به جامه و پوشاکی اطلاق میشود که بر اثر استفاده فراوان، شادابی و نویی خود را از دست داده و ممکن است نخنما یا مندرس شده باشد. مترادفهای فراوانی در فارسی مانند ژنده، دلق و مستعمل برای آن وجود دارد.
از نظر فرهنگی، لباس کهنه حامل دو مفهوم متناقض است؛ در ادبیات کلاسیک و عرفانی ما، پوشیدن لباس کهنه یا همان دلق، نشانه زهد، بیاعتنایی به مظاهر فانی دنیا و رسیدن به کمال معنوی است. در مقابل، در مناسبات اجتماعی مدرن، این واژه بیشتر تداعیکننده فقر مادی، عدم تمکن مالی یا صرفهجویی اقتصادی است و امروزه با مفاهیمی مثل لباس دستدوم یا بازیافت پوشاک نیز پیوند خورده است.