معنی
رطل در اصل یک واحد اندازهگیری کهن برای وزن و مایعات در جهان اسلام و خاورمیانه بوده است که مقداری متغیر بین ۴۰۰ گرم تا بیش از ۱ کیلوگرم داشته است. همچنین در ادبیات فارسی به معنای پیمانه بزرگ، کاسه یا ظرف شرابخوری به کار میرود.
یعنی چه
این واژه به عنوان یک اصطلاح فقهی و تاریخی، معیاری برای سنجش اقلام وزنی یا حجم آب و مایعات (مانند محاسبه حجم آب کر) است. در اصطلاح شاعران و صوفیان، اشاره به ظرفی بزرگ دارد که با آن شراب معرفت یا عشق مینوشیدند.
مترادف
در بافت ادبی با کلماتی چون جام و پیاله، و در بافت تجاری و فقهی قدیم با واحدهایی مثل مَن و اوقیه ترادف نسبی دارد.
جمله سازی
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی بیشتر به صورت رَطل (فتح را) تلفظ میشود، اما در منابع عربی و فقهی تلفظهای رِطل (کسر را) و رُطل (ضم را) نیز برای آن ذکر شده است.
به عربی
در زبان عربی این واژه به عنوان واحدی فقهی و مبادلاتی شناخته میشود و جمع مکسر آن «أرطال» است.
به فارسی
معادل دقیقی در فارسی امروزی ندارد، اما در متون کهن به عنوان پیمانه یا معادل وزنیِ حدود دوازده اوقیه یا ۸۴ مثقال (تقریباً نیممن) ترجمه و شناخته میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل رطل
واژه «رطل» یک اصطلاح کهن و دوقلو در فرهنگ فقهی و ادبی ایران است. از نظر تاریخی و فقهی، رطل یک واحد اندازهگیری وزن و حجم مایعات به شمار میرفته که ریشه آن به واژه یونانی «لیترون» (همان لیتر امروزی) بازمیگردد. مقدار دقیق آن در شهرهای مختلف مثل بغداد، مکه و مدینه متفاوت بوده و از حدود ۴۰۰ گرم تا بیش از یک کیلوگرم نوسان داشته است و در احادیث برای محاسباتی چون آب کر و زکات کاربرد فراوان دارد.
در سوی دیگر، این واژه حضور پررنگی در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی دارد. شاعرانی چون حافظ و مولوی تعبیر «رطل گران» را به معنی جام بزرگ شراب به کار بردهاند که نمادی از پشتپا زدن به عقل مصلحتاندیش، رهایی از غمهای دنیا و غرق شدن در معرفت شهودی و عشق است.