یعنی چه
این عبارت یک مدخل مستقل در لغتنامههای کلاسیک نیست، بلکه توصیفی زبانی یا معمایی است. از آنجا که دوازدهمین حرف الفبای فارسی «ر» است، این تعبیر به معنی تکرار این واج یا مشدد شدن آن (مانند رّ در کلماتی چون کرار و فرار) به کار میرود.
تلفظ
این عبارت به صورت ترکیب مضاف و مضافالیه و صفت، با صداهای متداول زبان فارسی خوانده میشود: تَکْـرار (tek-rār) حَرْفِ (harf-e) دَوازْدَهمْ (davāzdahom).
در جدول
در طنزها و معماهای طراحان جدول، این عبارت یک ساختار خودارجاعدهنده دارد. طبق حقیقت قطعی، پاسخ این خانه در جدول دقیقاً خودِ عبارت «تکرار حرف دوازدهم» است که از ۱۵ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در واژهگزینی انگلیسی، برای توصیف تکرار یک صامت یا تشدید زبانی از واژه Geminate یا همان مکرر استفاده میشود.
به عربی
در ادبیات و علوم قرآنی، تکرار یا تشدید حرف راء بسیار رایج است؛ به ویژه در عباراتی مانند «الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ» که پدیده ادغام و تشدید دوازدهمین حرف الفبا در آن وضوح دارد.
نماد چیست
حرف «ر» به عنوان دوازدهمین حرف الفبا، در حساب ابجد نماد عدد ۲۰۰ است. همچنین تکرار آوایی آن در دانش تجوید به عنوان صفت «تکریر» شناخته میشود که قاریان باید لرزش آن را کنترل کنند.
جمعبندی و توضیح کامل تکرار حرف دوازدهم
عبارت «تکرار حرف دوازدهم» بیش از آنکه یک کلمه واحد در لغتنامههای کهن مانند دهخدا و معین باشد، یک تعبیر تحلیلی، ساختاری و معمایی است. با شمارش الفبای فارسی، حرف دوازدهم «ر» (راء) است؛ بنابراین پدیده تکرار یا تشدید این حرف در واژگانی مانند کرار، فرار و مکرر، مصداق بارز علمی این مفهوم به شمار میرود.
نکته بسیار جالب و قطعی درباره این عبارت، کاربرد هوشمندانه آن در طراحی جدولهای کلمات متقاطع و بازیهای فکری است. خودِ ترکیبِ «تکرار حرف دوازدهم» دقیقاً از ۱۵ حرف تشکیل شده است و در اینگونه سرگرمیها، پاسخ جدول دقیقاً خودِ همین عبارتِ سوال است که یک پدیده خودارجاعی جالب را پدید میآورد.
از نظر زبانشناسی و علم تجوید نیز، تکرار واج «ر» با عنوان صفت تکریر بررسی میشود. این ویژگی آوایی آهنگ خاصی به متن میبخشد و نمونه بارز آن در آیات قرآن کریم از جمله عبارات برجسته «الرحمن» و «الرحیم» به زیبایی و وفور شنیده میشود.