یعنی چه
عبارت «مقابل خاص» یک ترکیب توصیفی در لغت و منطق است و به مفهومی اشاره دارد که محدود به یک فرد، شیء یا گروه ویژه نیست. در واقع، این واژه برای توصیف امر «عام»، «کلی» یا «عمومی» به کار میرود؛ یعنی چیزی که فراگیر است و همگان یا تمام مصادیق یک مجموعه را در بر میگیرد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت مُقابِلِ خاص (moqābele xās) است که از دو واژهٔ عربی «مقابل» و «خاص» تشکیل شده و با کسرهٔ اضافه به هم متصل میشوند.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، اگر طراح به دنبال خود این عبارت ترکیبی باشد، پاسخ ۸ حرف دارد. اما اگر منظور کلمهای باشد که معنای این عبارت را میدهد، پاسخهای ۳ حرفی مانند «عام» یا «کلی» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم مقابلِ خاص، از واژههایی استفاده میشود که کلیت و عمومیت را تداعی میکنند.
به عربی
در متون اصولی، فقهی و فلسفی عربی، مستقیماً از واژه «العامّ» یا عبارت توصیفی «ما یُقابِلُ الخاص» استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی که مفهوم این ترکیب را به وضوح منتقل میکنند شامل واژگانی چون عمومی، همگانی، فراگیر، کلی و سراسری هستند.
جمعبندی و توضیح کامل مقابل خاص
عبارت «مقابل خاص» یک مدخل یا واژه مستقل و ثبتشده در فرهنگهای لغت فارسی نیست؛ بلکه یک ترکیب توصیفی و منطقی است. در ادبیات علمی، فقهی و اصولی، هرگاه دانشمندان و لغتشناسان بخواهند واژه «عام» یا «کلی» را تعریف کنند، از این تعبیر استفاده میکنند تا نشان دهند مفهوم مورد نظر دقیقاً در نقطه مقابل یک امر جزئی، ویژه و منحصربهفرد قرار دارد.
این اصطلاح در مباحثی چون علم اصول فقه (مبحث عام و خاص) کاربرد فراوانی دارد. برای مثال، وقتی حکمی در قانون یا شرع برای همه افراد جامعه وضع میشود، آن را یک حکم عام مینامند که همان مفهوم مقابل خاص است. در نتیجه، برای درک این ترکیب باید به مفاهیم متضاد آن یعنی شمول و عمومیت توجه کرد.