یعنی چه
کلام شرط در زبانشناسی و دستور زبان به ساختار یا جملهای گفته میشود که در آن تحقق یک واقعه یا مفهوم، به شرطی دیگر وابسته است. در ادبیات و علوم قرآنی، به مجموعهای از کلمات که اسلوب شرط (شامل شرط و جواب شرط) را میسازند، کلام شرط میگویند. این مفهوم همان جمله شرطی است که برای بیان علّیت مشروط به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «کلام» به فتح کاف و «شرط» با سکون راء و طاء تشکیل شده است که در فارسی به صورت اضافه به هم متصل میشوند.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع فارسی، اگر طراح «کلام شرط» یا ادات شرط را از شما بخواهد، کلماتی مانند اگر، اما یا هرگاه پاسخهای اصلی هستند. خود ترکیب «کلام شرط» نیز دارای ۷ حرف است.
به انگلیسی
در دستور زبان انگلیسی برای اشاره به این ساختار از اصطلاحات مربوط به جملات شرطی استفاده میشود.
به عربی
در نحو و دستور زبان عربی، این مفهوم جایگاه بسیار مهمی دارد و از آن با عنوان اسلوب یا جملات شرطیه یاد میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان فارسی این اصطلاح، «جملهٔ شرطی» یا «جملهٔ شرط» است که در کتابهای دستور زبان امروزی کاربرد فراوان دارد.
جمعبندی و توضیح کامل کلام شرط
اصطلاح «کلام شرط» در اصل یک ترکیب اضافی برگرفته از دستور زبان و علوم بلاغی است و به سخن یا جملهای اشاره دارد که وقوع یک کار یا مفهوم در آن، منوط و مشروط به تحقق کار دیگری است. در ساختار این نوع کلام، دو بخش اصلی وجود دارد: بخش اول که خودِ «شرط» را مطرح میکند و بخش دوم که به عنوان «جواب شرط» یا نتیجه شناخته میشود.
اگرچه این ترکیب به عنوان یک اصطلاح مستقل و رسمی در دستور زبان فارسی امروز چندان رایج نیست و بیشتر از واژه «جمله شرطی» استفاده میشود، اما در ادبیات کهن، فقه، منطق و به ویژه در حل جدول کلمات متقاطع کاربرد دارد. کلماتی مانند «اگر»، «اما» و «هرگاه» که آغازگر این نوع سخن هستند، به عنوان پاسخهای کلیدی این واژه در جدولها شناخته میشوند.
در تحلیل منطقی و فلسفی نیز کلام شرط نشاندهنده رابطه علیت مشروط است؛ به این معنی که صحت یا وقوع گزاره دوم کاملاً وابسته به برآورده شدن پیششرطِ گزاره اول است که در ریاضیات و منطق با نماد پیکان یکطرفه نشان داده میشود.