یعنی چه
«خوض در باطل» به معنای فرورفتن، درگیر شدن و مشغول شدن در سخنان، شایعات یا افکار بیهوده و گمراهکننده است؛ بهگونهای که انسان در آن غرق شده و از حقیقت و یاد خدا فاصله بگیرد. این ترکیب واژهای کلاسیک و قرآنی است و تفکر یا گفتاری را توصیف میکند که ملامتبار و پوچ است.
تلفظ
تلفظ دقیق این عبارت به صورت [خَوْضْ دَرْ با طِ لْ] (xowz dar bātel) است.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت خودِ «خوض در باطل» با ۹ حرف است. همچنین واژههایی چون یاوهگویی و هرزهدرایی نیز به عنوان عبارات هممعنی کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای معادلسازی این مفهوم اخلاقی و دینی در زبان انگلیسی، از اصطلاحاتی استفاده میشود که بر غوطهوری در گفتار پوچ یا مفاهیم نادرست تاکید دارند.
به فارسی
معادلهای فارسی، مترادفها و واژگان همراستا با این مفهوم عبارتند از: ورود در باطل، اشتغال به لغو و لهو، غوطهوری در سخن ناحق، جدل بیاساس، یاوهگویی و هرزهدرایی. در نقطه مقابل، متضادهای آن شامل تدبر در آیات، تفکر صحیح، ذکر خدا، حقگرایی، حکمتجویی و سکوت حکیمانه است.
در قرآن
این مفهوم در قرآن کریم حدود ۱۲ بار در مشتقات ریشه «خوض» (مانند نخوض، یخوضون، خاضوا) آمده و معمولاً درباره کسانی است که آیات الهی را استهزا میکنند یا در سرگرمیهای پوچ غرق میشوند. از جمله آیات بارز میتوان به «وَ کُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِینَ» (مدثر: ۴۵) و «الَّذِينَ هُمْ فِي خَوْضٍ يَلْعَبُونَ» (طور: ۱۲) اشاره کرد.
جمعبندی و توضیح کامل خوض در باطل
عبارت «خوض در باطل» ریشهای عربی از ماده «خ و ض» دارد. واژه «خوض» در اصل لغت به معنای ورود تدریجی به آب و حرکت یا شنا در آن است؛ اما در تعابیر اخلاقی، قرآنی و عرفانی به صورت استعاری برای فرورفتنِ ملامتبار در امور فکری، گفتاری و رفتاریِ نادرست به کار میرود. این اصطلاح دقیقاً تصویری از انسانی را نشان میدهد که مانند کسی که پا در باتلاق یا آبِ گلآلود میگذارد، دانسته یا ندانسته در پوچی و گناه غرق میشود.
در حوزه اخلاق اسلامی، این اصطلاح به عنوان یکی از مهمترین آفات زبان و نشانهای از غفلت عمیق از یاد خدا شناخته میشود. قرآن کریم کسانی را که به جای تدبر و حقطلبی، به تمسخر مقدسات، شایعهپراکنی و جدال بیاساس میپردازند، ملامت کرده و این رفتار را مایه دوری از حقیقت و سقوط معنوی دانسته است.