یعنی چه
این واژه در زبان عربی دو خوانش و معنای مهم دارد: اول «يَكْذِبُ» به معنی دروغ میگوید و سخن نادرست بر زبان میآورد؛ دوم «يُكَذِّبُ» از باب تفعیل به معنی تکذیب میکند، انکار میکند و کسی یا چیزی را دروغگو و نادرست میشمارد.
مترادف
این کلمات در زبان فارسی همراستا با مفهوم دروغگویی یا رد کردن یک حقیقت به کار میروند.
متضاد
کلمات مقابل این واژه بر اساس صداقت، باور داشتن به حقیقت و تأیید کردن سخن دیگران شکل گرفتهاند.
تلفظ
در حالت اول (ثلاثی مجرد) با فتح ی و سکون ک به صورت یَکْذِبُ خوانده میشود و در حالت دوم (باب تفعیل) با ضم ی و فتح ک و تشدید ذال به صورت یُکَذِّبُ تلفظ میگردد.
در جدول
این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخی ۴ حرفی برای راهنمای «دروغ میگوید» یا «تکذیب میکند» به کار میرود.
به عربی
واژه اصالتاً عربی است و مضارع صیغه مفرد مذکر غایب از ریشه (ک ذ ب) است.
به فارسی
معادل مستقیم این فعل مضارع عربی در زبان فارسی، فعلهای «دروغ میگوید» (برای يَكْذِبُ) و «تکذیب میکند» یا «دروغ میپندارد» (برای يُكَذِّبُ) است.
در قرآن
این ریشه در قرآن کریم فراوانی بالایی دارد و غالباً در باب تفعیل (يُكَذِّبُ) به معنی انکار حقیقت، تکذیب پیامبران و دروغ شمردن روز جزا به کار رفته است؛ مانند آیه اول سوره ماعون: «أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ» (آیا دیدی آن کس را که روز جزا را تکذیب میکند؟).
جمعبندی و توضیح کامل یکذب
واژه «یکذب» یک فعل مضارع عربی از ریشه «ک-ذ-ب» است که وارد فرهنگ متون دینی و ادبی فارسی شده است. این واژه بسته به حرکتگذاری، دو معنای محوری دارد؛ در حالت ساده به معنای «دروغ گفتن و بیان سخن خلاف واقع» است، اما در حالت تشدیددار (باب تفعیل) معنای عمیقتری یافته و به مفهوم «تکذیب کردن، دروغ شمردن باورهای دیگران و انکار حقیقت» به کار میرود.
بیشترین کاربرد و شهرت این کلمه در زبان فارسی به واسطه آیات قرآن کریم است. در بافتار متون مذهبی، این فعل معمولاً بار معنایی منفی داشته و نشاندهنده لجاجت، کفر و عدم پذیرش حق از سوی منکران و مخدوشکنندگان پیام الهی است، به طوری که در ادبیات دینی مظهر و نماد تقابل با صدق و ایمان به شمار میرود.