کفش از دستار ندانستن یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل کفش از دستار ندانستن

اصطلاح کهن و کنایی «کفش از دستار ندانستن» یکی از تعابیر زیبای ادبیات فارسی برای به تصویر کشیدن اوج سرگشتگی و حیرت انسان است. ریشه تصویرسازی این عبارت به فرهنگ پوشش سنتی بازمی‌گردد که در آن دستار، پوششی سپید و شریف برای سر (محل عقل و حرمت) بود و کفش، پای‌افزاری خاکی. هنگامی که کسی در اثر حادثه، ترس، یا شور و هیجانی بی حد و حصر دچار آشفتگی ذهنی می‌شود، چنان مبهوت می‌گردد که این دو مرتبه کاملاً متضاد را از هم تمییز نمی‌دهد.

این عبارت در متون نظم و نثر کلاسیک همواره نشان‌دهنده موقعیتی است که نظم ذهنی فرد از هم پاشیده و توانایی درک بدیهیات را موقتاً از دست داده است. مشابه این مفهوم در عبارات دیگری چون «دستار از موزه ندانستن» یا «پای از سر نشناختن» نیز دیده می‌شود که همگی وضعیتی سراسیمه و بی‌خویشتن را وصف می‌کنند.