یعنی چه
متکاثر به فردی گفته میشود که به دنبال افزونخواهی، زیادهخواهی و گردآوری مادیات است و در مسیر تکاثر و مفاخرت به تعداد و مقدار داراییها با دیگران مسابقه میدهد. این واژه همچنین به معنای هر چیز رو به افزایش، فراوان و متزاید نیز به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت مُتَکاثِر (m-o-t-a-k-ā-s-e-r) است که حرف «ث» در زبان فارسی مانند «س» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه «متکاثر» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «افزونطلب»، «فزونخواه» یا «فخرفروش به مال» کاربرد دارد و دقیقاً دارای ۶ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافتار متن، میتوان از واژگانی که به انباشت ثروت، تفاخر مادی یا رشد تراکمی اشاره دارند استفاده کرد.
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی برای این واژه شامل افزونخواه، زیادهخواه، فراوانجوی، زیادتطلب و رو به افزایش هستند.
در قرآن
خود واژه «متکاثر» به صورت صریح در متن قرآن نیامده است، اما شکل مصدری آن یعنی «تَکاثُر» نام سوره ۱۰۲ قرآن کریم است. در آیه اول این سوره آمده: «أَلْهَاکُمُ التَّکَاثُرُ» که اشاره به تفاخر، مسابقه در ثروتاندوزی و افزونطلبی دارد که انسان را از یاد خدا و آخرت غافل میسازد. همچنین در آیه ۲۰ سوره حدید به صورت «تَکَاثُرٌ فِی الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ» مطرح شده است.
نماد چیست
در بافت اخلاقی و تفسیری، متکاثر نماد بارز دنیازدگی، حرص جمعآوری مادیات، مقایسه چشموهمچشمیِ اجتماعی و فراموش کردن مرگ و معنای حقیقی زندگی است.
جمعبندی و توضیح کامل متکاثر
واژه مُتَکاثِر از ریشه عربی «ک-ث-ر» و اسم فاعل از باب تفاعل (تکاثر) است. مفهوم اصلی این کلمه بر مشارکت، تظاهر و رقابت در کثرت و فراوانی دلالت دارد. در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا و معین، این کلمه هم به معنای صفت فاعلی یعنی «کسی که به دنبال افزونخواهی و تفاخر به مال و فرزند است» آمده و هم در معنای وصفی عمومی به معنی «چیز رو به افزایش و فراوانشده» به کار رفته است.
این واژه ارتباط تنگاتنگی با ادبیات قرآنی و اخلاقی دارد؛ چرا که مفهوم تکاثر در تفاسیر اسلامی به عنوان یک رذیله اخلاقی شناخته میشود که در آن افراد به جای توجه به کیفیت زندگی و امور معنوی، سرگرم مسابقه کِندوکاو مادی و شمارش داراییهای خود میشوند. از این رو، متکاثر در ادبیات مذهبی و عرفانی نماد فرد غافل و دنیازده است.
در کاربردهای عمومی و جدولی نیز این واژه به عنوان مترادفی برای فراوان، متزاید، زیادهخواه و فخرفروش مطرح میشود و شناخت ریشه و ابعاد معنایی آن به درک بهتر متون کلاسیک فارسی و آیات قرآنی کمک شایانی میکند.