یعنی چه
مطلق بدلی در اصول فقه و حقوق به لفظ یا مفهومی رها و بدون قید گفته میشود که دلالت بر صرفِ وجودِ طبیعت یک شیء دارد؛ به این معنا که حکم روی ماهیت رفته و مکلف مخیر است تنها یکی از افراد یا مصادیق آن را به دلخواه و به صورت علیالبدل انجام دهد. با انجام همان یک مصداق، دستور به طور کامل امتثال شده و تکلیف از روی دوش شخص برداشته میشود. برای مثال وقتی گفته میشود «یک بنده آزاد کن»، ویژگی یا شخص خاصی مد نظر نیست و آزادی هر بندهای مساوی با انجام تکلیف است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه با ریشه عربی تشکیل شده و به صورت «مُطلَقِ بَدَلی» (mot-la-qe ba-da-lī) تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق این سوال در جدول با توجه به تعداد حروف (۸ حرف) خودِ عبارت «مطلق بدلی» است. همچنین عباراتی چون «عام بدلی» یا «مطلق جانشینی» نیز به عنوان مفاهیم همطراز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در متون تخصصی حقوق اسلامی و اصطلاحات فقهی ترجمه شده به انگلیسی، از واژگان Alternative Absolute (مطلق جایگزینی/بدلی) یا Disjunctive Absolute (مطلق فصلی) استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در فقه و اصول عربی دارد و در زبان مبدا به صورت «المطلق البدلی» یا «الإطلاق البدلی» شناخته و به کار میرود.
نماد چیست
در منطق جدید و تحلیلهای حقوقی، این مفهوم را میتوان با نماد فصل منطقی یعنی (V) یا همان کاربرد (OR) نمایش داد؛ چرا که مکلف بین انتخاب گزینههای مختلف (مصداق الف یا مصداق ب یا مصداق ج) مخیر است و تحقق هر کدام به تنهایی کفایت میکند.
جمعبندی و توضیح کامل مطلق بدلی
اصطلاح «مطلق بدلی» یکی از مباحث کلیدی در علم اصول فقه و به تبع آن در حقوق اسلامی است. این واژه زمانی به کار میرود که قانونگذار یا شارع، تکلیفی را بدون قید و شرط بر عهده شخص میگذارد، اما انجام همزمان یا همه جانبه آن را اراده نمیکند؛ بلکه هدف، صرفاً تحقق ماهیت آن عمل است. در این حالت، تمام مصادیق آن تکلیف ارزش یکسانی دارند و شخص میتواند به صورت علیالبدل، هر کدام را که میخواهد انتخاب و اجرا کند.
تفاوت بنیادین این مفهوم با «مطلق شمولی» در این است که در مطلق شمولی، امر یا نهی شامل تکتک افراد و مصادیق به صورت فراگیر میشود (مانند احترام به همه دانشمندان)، اما در مطلق بدلی، انجام تنها یک نمونه از میان تمام نمونههای ممکن، برای امتثال امر و سقوط وظیفه قانونی یا شرعی کافی قلمداد میشود.