یعنی چه
شترمرغ بزرگترین پرندهٔ زندهٔ کرهٔ زمین است که در راستهٔ دوندگان قرار میگیرد. این پرنده به دلیل جثهٔ سنگین و ساختار بالهایش توانایی پرواز ندارد، اما پاهای بسیار بلند و قدرتمندی دارد که به او اجازه میدهد با سرعت زیادی بدود. در فرهنگهای قدیمی گاهی به آن «مرغ آتشخوار» نیز میگفتند، زیرا در باور عامیانه تصور میشد این پرنده آهن تافته، سنگ و آتش میخورد.
ریشه
واژهٔ «شترمرغ» یک اسم مرکب در زبان فارسی است که از ترکیب «شتر» و «مرغ» (به معنای پرنده) ساخته شده است. نیاکان ما به دلیل شباهت ظاهری این جانور به شتر (داشتن پاهای بلند، گردن دراز و فرم ناخنها) و داشتن پر و بال مانند پرندگان، این نام را بر آن نهادند.
جمله سازی
در جدول
پاسخ اصلی برای این کلمه در جدول کلمات متقاطع «شترمرغ» با ۶ حرف است. از دیگر مترادفهای آن که ممکن است در طراحیهای جدولی استفاده شوند میتوان به «نعامه»، «ظلیم» (شترمرغ نر) و «اشترمرغ» اشاره کرد.
به انگلیسی
معادل دقیق این پرنده در زبان انگلیسی Ostrich است. واژه emu نیز وجود دارد که به شترمرغ استرالیایی اشاره میکند، اما برای شترمرغ آفریقایی و رایج از همان Ostrich استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به این پرنده «نَعامَة» میگویند که جمع آن «نَعام» میشود. همچنین در زبان عربی به شترمرغ نر «ظلیم» گفته میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی نیز دقیقاً از همین الگوی ترکیبی فارسی استفاده شده است؛ واژه Devekuşu از ترکیب deve (شتر) و kuş (پرنده/مرغ) به وجود آمده است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ضربالمثلهای فارسی، شترمرغ نماد عذرتراشی، دوگانه رفتار کردن و فرار از زیر بار مسئولیت است. ضربالمثل معروف «به شترمرغ گفتند بار ببر، گفت مرغم؛ گفتند بپر، گفت شترم!» به همین ویژگی اشاره دارد. از سوی دیگر، در نمادشناسی جهانی، به دلیل سرعت بالا نماد دوندگی و فرار از واقعیت (باور غلط فرو بردن سر در شن) محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل شترمرغ
واژهٔ «شترمرغ» یکی از زیباترین نمونههای واژهسازی توصیفی در زبان فارسی است که با ترکیب ویژگیهای دو حیوان کاملاً متفاوت، نامی ماندگار برای بزرگترین پرندهٔ زمین خلق کرده است. این پرندهٔ عظیمالجثهٔ آفریقایی که توان پرواز ندارد، همواره در فرهنگ عامیانه و ادبیات جایگاه خاصی داشته و از آن برای خلق ضربالمثلها و استعارههای رفتاری استفاده شده است.
علاوه بر جنبههای زبانی و ادبی، ویژگیهای زیستی این جاندار نظیر پاهای قدرتمند، سرعت خیرهکننده و تخمهای بسیار بزرگ، آن را به نمادی از شگفتیهای طبیعت تبدیل کرده است. در فرهنگهای مختلف، از ایران گرفته تا کشورهای عربی و غربی، شترمرغ هم به عنوان موجودی پرقدرت و هم به عنوان نمادی از تناقض و بهانهجویی شناخته میشود.