یعنی چه
سرتاس (که گاهی به صورت سرطاس نیز نوشته میشود) ابزاری کاربردی در دکانهای عطاری، بقالی و خشکبارفروشی است. این وسیله لبهای پهن و گود شبیه به بیلچه دارد و برای برداشتن راحتتر اجناس فله از داخل گونی یا جعبه و انتقال آنها به ترازو یا پاکت استفاده میشود. در اصطلاح عامیانه، گاهی به مجاز به افراد کچل و بیمو نیز سرطاس میگویند.
ریشه
این واژه از ترکیب دو بخش فارسی «سر» و «تاس» (یا طاس) ساخته شده است. تاس در زبان فارسی به معنی ظرف مسی، کاسه یا پیاله است. ترکیب این دو به ابزاری اشاره دارد که در جلو یا راس خود دارای یک بخش کاسهمانند برای پیمانهکردن و برداشتن مواد است.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح سین و سکون ر به صورت «سَرتاس» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «پیمانه عطاری»، «بیلچه حبوبات و آجیل»، «ابزار دکان خواربارفروشی» یا «چمچه» به کار میرود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این ابزار scoop میگویند که برای جابهجایی و پیمانه کردن مواد پودری، یخی یا فله به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی برای این نوع ابزارها از واژه Kürek به معنی بیلچه یا معادلهای محلی آن استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و جایگزین این واژه در زبان فارسی شامل چمچه، پیمانه، مکیال و بیلچه دستهدار خواربارفروشی است.
نماد چیست
سرتاس در فرهنگ عامه و بازار سنتی ایران، نماد صنف عطاری، خواربارفروشی، پیمانهداری عادلانه و فروش کالاها به صورت فله و کیلویی است.
جمعبندی و توضیح کامل سرتاس
واژه «سرتاس» یا «سرطاس» یکی از اصطلاحات اصیل و کاربردی در فرهنگ بازار و تجارت سنتی ایران است. این واژه به ابزاری فلزی یا پلاستیکی اشاره دارد که لبهای شبیه بیلچه و دستهای کوتاه دارد و برای برداشتن و وزن کردن کالاهای فله نظیر برنج، حبوبات، آجیل و ادویهجات در دکانها استفاده میشود. از نظر لغوی، این کلمه از ترکیب «سر» و «تاس» (به معنی ظرف و کاسه) شکل گرفته است.
گاهی در زبان محاورهای، این واژه به دلیل شباهت ظاهری، به صورت کوتاه شده برای اشاره به واژه «سرتاسر» نیز به کار میرود، اما هویت مستقل آن به عنوان یک ابزار سنجش و برداشت کالا کاملاً در لغتنامههای معتبر تایید شده است. این کلمه در بازیهای فکری و جدولهای کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ پنجحرفی محبوب برای راهنمای «پیمانه عطار» شناخته میشود.