یعنی چه
این عبارت یک ترکیب وصفی مقلوب یا اضافه در زبان فارسی است که وضعیت کمالِ قوهٔ ادراک را میرساند. به کسی اطلاق میشود که از پختگی کامل فکری برخوردار است و در متون کلاسیک و فلسفی مترادف با «کاملالعقل» یا مرتبهٔ عقل فعال به کار میرود.
مترادف
متضاد
تلفظ
تلفظ این ترکیب متشکل از دو واژهٔ «تمام» با فتح تاء و ميم مشدد، و «عقل» با فتح عین و سکون قاف و لام است که با کسرهٔ اضافه به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
پاسخ مد نظر برای طراحان جدول که نشاندهنده کمال خرد و اندیشه است، خودِ عبارت «تمام عقل» با ۷ حرف یا جایگزین آن «کامل العقل» میباشد.
به انگلیسی
به عربی
در قرآن
ترکیب لفظی «تمام عقل» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، کلام وحی به کرات انسانها را به بهکارگیری عقل سالم و کامل دعوت کرده است. نزدیکترین مفهوم به این واژه در قرآن، تعبیر «أُولُو الْأَلْبَابِ» (صاحبان مغز و خرد پاک و کامل) است. همچنین واژه «تمام» در آیاتی نظیر «أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی» به کار رفته که مفسران یکی از بالاترین مصادیق این کمالِ نعمت را همان کمالِ عقل و هدایت دانستهاند.
جمعبندی و توضیح کامل تمام عقل
ترکیب وصفی «تمام عقل» هرچند به عنوان یک مدخل مستقل و سنتی در فرهنگهای لغت عامه ثبت نشده است، اما ساختاری زبانی و روشن در زبان فارسی دارد که از ترکیب دو جزء «تمام» و «عقل» پدید آمده است. این عبارت در حقیقت معادلِ فارسیِ صفتِ «کاملالعقل» است و به فردی اشاره میکند که به بالاترین درجات پختگی فکری، سنجیدگی در قضاوت و درک درست حقایق رسیده و هیچگونه کاستی یا سفاهتی در رفتار و منش او دیده نمیشود.
در ادبیات عرفانی، فلسفی و متون کهن (مانند رسائل ابنسینا و سهروردی)، مفهوم عقل کامل یا عقل تام فراتر از یک صفت انسانی محض مطرح میشود؛ در این مکاتب، عقل کامل نمادی از مرتبه برتر هستی، «عقل فعال» یا راهنمای باطنی انسان است که در قالب نمادهایی چون «پیر نورانی»، «خضر» یا «سروش» تجلی مییابد و سالک را در تاریکیهای جهان ماده به سوی حقیقت مطلق رهنمون میسازد.