یعنی چه
این عبارت ترکیبی از حرف استثنای «جز» و اسم مصدر «بردباری» است. از نظر کاربردی، کنایه از تسلیم در برابر وضعیت و دندان بر جگر گذاشتن است؛ یعنی زمانی که تمام راهحلها بسته به نظر میرسند و تنها راه پیشرو، مقاومت و شکیبایی در برابر سختیهاست.
جمله سازی
تلفظ
واژه اول «جُز» (juz) با ضمه روی حرف جیم و سکون زاء تلفظ میشود. واژه دوم «بُرْدباری» (bordbāri) است که از «بُرد» (با ضمه باء و سکون راء و دال)، «بار» (با الف مده و راء) و پسوند مصدری «ی» تشکیل شده است.
در جدول
عبارت «جز بردباری» دقیقاً دارای ۹ حرف (ج-ز-ب-ر-د-ب-ا-ر-ی) است و به عنوان یک پاسخ دقیق ۹ حرفی در جدول کلمات متقاطع برای متممهایی با مفهوم «تنها راه صبر» یا «بدون چاره جز صبوری» استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم اصطلاحیِ این عبارت، از ساختارهایی استفاده میشود که نشاندهنده نبودِ گزینهای دیگر به جز صبر و استقامت است.
به عربی
در فرهنگ و زبان عربی، مفهوم انحصار چاره در بردباری بسیار متداول است و به زیباترین شکل با واژگان صبر و حِلم بیان میشود.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات شرقی، گیاه آلوئهورا به دلیل مقاومت فوقالعاده در برابر خشکی، نماد بردباری است. همچنین کوه استوار نماد شکیبایی در برابر طوفانهاست. در نمادهای انسانی و مذهبی نیز حضرت ایوب (ع) اسوه و نماد مطلقِ داشتن صبر و بردباری در اوج سختیها به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جز بردباری
عبارت «جز بردباری» یک اصطلاح یا واژه مستقلِ ثبتشده در لغتنامهها نیست؛ بلکه یک ترکیب نحوی و کاربردی در زبان فارسی است که از حرف استثنای «جز» (ریشه در پارسی میانه juz) و اسم مصدر «بردباری» ساخته شده است. واژه بردباری کاملاً پارسی است و از ترکیب بُرد (از مصدر بردن و برداشتن بارِ سختیها) به همراه بار و پسوند مصدری تشکیل شده که در مجموع معنای کسی را میدهد که سنگینی مصائب را به دوش میکشد و خسته نمیشود.
این عبارت معمولاً در جایگاه متمم و در بافتارهایی مانند «چارهای جز بردباری نیست» به کار میرود که کنایه از تسلیم وقارآمیز در برابر تقدیر یا شرایط ناگزیر دارد؛ موقعیتی که در آن هیچ راه گزینش یا راهحل فوری دیگری برای انسان باقی نمانده است. اگرچه خود این ترکیب لفظی در متن قرآن نیامده، اما مفهوم آن (انحصار چاره در صبر جمیل) در آیاتی مانند «فَصَبْرٌ جَمِيلٌ» در داستان حضرت یعقوب (ع) کاملاً متجلی است.
در ادبیات و فرهنگ ایرانی، بردباری نشانه عقل، پختگی و اخلاق نیکو است. نمادهای طبیعی آن کوه استوار و گیاه صبر زرد هستند و در قلمرو نمادهای انسانی، داستان صبر حضرت ایوب (ع) عالیترین جلوه مفهومِ راهی جز بردباری نداشتن را در فرهنگ اسلامی و ایرانی به نمایش میگذارد.