مبقیه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل مبقیه

واژه «مبقیه» از ریشه عربی (ب-ق-ی) و صفت فاعلی مؤنث است که در لغت به معنای باقی‌گذارنده، پایدارکننده و حفظ‌کننده است. این واژه در زبان فارسی روزمره کاربرد عمومی زیادی ندارد و غالباً با کلماتی مثل باقی یا باقیه جابه‌جا می‌شود، اما جایگاه اصلی و بسیار مهم آن در اصطلاحات فلسفی و کلامی است.

در فلسفه اسلامی، دانشمندان تفکیک دقیقی میان «علت موجده» (علتی که چیزی را پدید می‌آورد) و «علت مبقیه» (علتی که وجود آن چیز را لحظه به لحظه حفظ می‌کند) قائل می‌شوند. برای مثال، بنا علت موجده ساختمان است اما پس از رفتن او ساختمان باقی می‌ماند؛ در حالی که جریان برق علت مبقیه روشنایی لامپ است و به محض قطع شدن، نور نیز از بین می‌رود. فلاسفه خداوند را علت مبقیه تمام جهان هستی می‌دانند که فیض وجود را به طور مستمر افاضه می‌کند.