یعنی چه
این واژه برای توصیف رفتار، گفتار یا حالتی به کار میرود که اصالت ندارد و فرد تلاش میکند خود را به ویژگی یا احساسی آراسته نشان دهد که در حقیقت فاقد آن است. به عبارت دیگر، واژهای کلاسیک برای نشان دادن تظاهر و ریاکاری است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح تاء و صاد، ضم نون مشدد و یاء نسبت در پایان است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان راهنمای کلماتی مثل مصنوعی، ظاهری یا جعلی میآید و خود واژه نیز ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
واژه Artificial برای اشیاء یا موقعیتهای غیرطبیعی و Affected بیشتر برای رفتار و حرکات ساختگی انسان به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی مدرن برای مفاهیم غیرطبیعی از اصطناعي و برای رفتارهای ریاکارانه از متصنع استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای پارسی و لغوی معتبر این کلمه شامل واژههای ساختگی، فراساخته، ظاهرسازانه و پُرتصنع است که در متون معین و دهخدا بر آنها تأکید شده است.
در قرآن
صفت نسبی «تصنعی» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، ریشه عربی آن (ص ن ع) بارها به کار رفته است؛ از جمله «صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ» در آیه ۸۸ سوره نمل که به معنای آفرینش استوار الهی است، و همچنین در احادیث اسلامی مفهوم «تصنع» به معنی عیبپوشی کاذب و ریاکاری مذهبی یا اجتماعی نکوهش شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تصنعی
واژه «تصنعی» صفت نسبی برگرفته از باب تفعّل در زبان عربی (تصنُّع) است که در زبان فارسی کاربرد گستردهای دارد. این کلمه در اصل به معنای خود را به تکلف و سختی به صفتی آراستن است که در واقعیت وجود ندارد. در ادبیات و فرهنگ زبانی ما، این واژه بیشتر بار معنایی منفی یا انتقادی دارد و برای توصیف رفتارها، خندهها، گریهها یا روابطی به کار میرود که از دل برنمیآیند و صرفاً جنبه نمایشی و ظاهرسازی دارند.
تفاوت ظریف این واژه با کلمه «مصنوعی» در این است که مصنوعی معمولاً برای اشیاء مادی و ساخته دست بشر (مثل گل مصنوعی) استفاده میشود، اما تصنعی عمدتاً به حالات روحی، رفتارهای انسانی و موقعیتهای اجتماعی غیرصادقانه اشاره دارد. در لغتنامههای بزرگی چون دهخدا و معین، اصالت این معنا بر پایه ضدیت با صفا، بیریایی و خودجوشی تبیین شده است.