یعنی چه
به کسی گفته میشود که در سنجش خوبی یا بدی افراد و پدیدهها، خودش تفکر و پرسوجو نمیکند و هرچه را از دیگران بشنود، فوراً باور کرده و مبنای عقیده، قضاوت و رفتار خود قرار میدهد. این واژه کنایه از فردی است که استقلال فکری ندارد و چشم و گوشش به دهان دیگران است.
متضاد
واژههایی که نقطه مقابل دهنبینی و زودباوری هستند و بر استقلال اندیشه و تفکر نقادانه دلالت دارند.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت دَ هَ نْ ب ی نْ (dahan-bīn) است که از دو جزء «دهن» (مخفف دهان) و «بین» (بن مضارع از مصدر دیدن) تشکیل شده است.
در جدول
در کلمات متقاطع، صفت فردی که به سرعت تحت تأثیر حرف دیگران قرار میگیرد، «دهن بین» یا «زودباور» معنا میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از صفاتی استفاده میشود که نشاندهنده سادگی بیش از حد در پذیرش ادعاهای دیگران و فقدان ایدههای مستقل فردی است.
به عربی
در زبان عربی واژه «إمَّعَة» دقیقاً به معنای شخص دنبالهرو و بیارادهای است که با هر بادی میوزد و از خود رای مستقلی ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل دهن بین
واژه «دهنبین» یک اصطلاح ترکیبی و کنایی بسیار رایج در زبان فارسی است که از ترکیب دو تکواژ «دهن» (دهان) و «بین» (ریشه دیدن) ساخته شده است. معنای تحتاللفظی آن «نگاهکننده به دهان دیگران» است و در اصطلاح به کسی اطلاق میشود که فاقد استقلال فکری، تحلیل شخصی و تفکر نقادانه است. چنین فردی به سرعت و بدون هیچگونه تحقیق یا منبع موثقی، شایعات، حرفها و قضاوتهای دیگران را پذیرفته و بر اساس آنها تصمیمگیری یا موضعگیری میکند.
اگرچه این واژه ریشه عربی ندارد و عیناً در قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم آن یعنی پذیرش بدون تحقیقِ سخنان، در فرهنگ اسلامی و آیات متعددی از جمله آیه ۶ سوره حجرات (نهی از پذیرش بیچونوچرای خبر فاسق) به شدت نکوهش شده است. در ادبیات عامه و تمثیلی نیز این ویژگی اخلاقی منفی معمولاً در قالب شخصیتهایی مانند زاغ در قصه روباه و زاغ به تصویر کشیده میشود که با چند کلمه تمجید مکرآمیز، فریب میخورد.
در روانشناسی و روابط اجتماعی، دهنبینی نوعی آسیب شخصیتی و ضعف در عزتنفس تلقی میشود که میتواند به سوءتفاهمها، فروپاشی روابط و اتخاذ تصمیمات کاملاً اشتباه در زندگی منجر شود. نقطه مقابل این صفت، ویژگیهایی چون خردمندی، ژرفنگری، سخنسنجی و داشتن تفکر مستقل است که فرد را در برابر القائات و تلقینهای فریبنده محیطی مصون میسازد.