یعنی چه
این عبارت یک ترکیب استعاری و ادبی است که از دو واژهٔ «آتش» (شعله، حرارت و مجازاً رنج و عذاب) و «ادبار» (بدبختی، تیره روزی و پشت کردن بخت) ساخته شده است. آتش ادبار در واقع به معنای گزند، مصیبت شدید و بلای سوزانی است که بر اثر برگشتن روزگار و سیهروزی به انسان میرسد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت واژهبستِ اضافه است: آتَش (به فتح ت) + ِ (کسرهٔ اضافه) + اِدبار (به کسر الف و سکون دال).
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «آتش ادبار» است که دقیقاً از ۸ حرف تشکیل شده است. عبارات مشابهی نظیر آتش نکبت یا آتش شقاوت نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم استعاری ادبی، از ترکیب واژههای مربوط به آتش و شراره در کنار مصیبت و سیهروزی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای روان فارسی و ترکیبات جایگزین برای این اصطلاح شامل مواردی چون آتشِ بلا، سوزِ سیهروزی، آتشِ نکبت و اخترِ بد هستند.
در قرآن
ترکیب عینی «آتش ادبار» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، واژهٔ «إدبار» به معنای پشت کردن (مانند إدبار النجوم) و مفهوم «نار» (آتش عذاب) به صورت جداگانه در آیات الهی به کار رفتهاند، اما ترکیب پدیدآمده یک ساختار بلاغی و استعاری در زبان فارسی است.
نماد چیست
در تصویرسازیهای ادبی و عرفانی، این عبارت نمادِ دگرگونی ناگهانی بخت از اوجِ اقبال به حضیضِ ذلت است. آتش در اینجا بیرحمی و سوزانندگیِ تقدیرِ شوم را نشان میدهد که دارایی و آرامش انسان را خاکستر میکند.
جمعبندی و توضیح کامل آتش ادبار
عبارت «آتش ادبار» یک مدخل مستقل و اصطلاح تثبیتشده در لغتنامههای کلاسیک فارسی نیست، بلکه یک ترکیب اضافهٔ تشبیهی و استعاریِ ساختگی در حوزهٔ ادبیات و بلاغت است. این اصطلاح از پیوند واژهٔ اصیل و کهنِ فارسی «آتش» (با ریشهٔ اوستایی) و واژهٔ عربی «ادبار» (از ریشه دبر به معنی پشت کردن و کنایه از بدبختی) پدید آمده است.
در تحلیل مفهومی، این واژه سرنوشت شوم، مصیبتهای خانمانسوز و رنجهای عمیقی را توصیف میکند که وقتی روزگار به انسان پشت میکند، دامنگیر او میشود. از آنجا که این عبارت یک تعبیر شاعرانه و کنایی است، کاربرد مستقیم قرآنی یا حقوقی ندارد و صرفاً برای به تصویر کشیدن اوجِ سیهروزی و تیره بخت شدن افراد در متون ادبی به کار میرود.