یعنی چه
در اصطلاح تصوف، «زاویه» به معنای گوشهنشینی یا مکان و خانقاهی کوچک برای عبادت، خلوت و اقامت درویشان است. بنابراین، «زاویهٔ مولویه» به طور اختصاصی به تکیهها و مراکز عبادی پیروان طریقت مولویه (منسوب به مولانا جلالالدین رومی) اشاره دارد که در آن به چلهنشینی، ذکر و برپایی آیین سماع میپرداختند.
تلفظ
این ترکیب از دو بخش تشکیل شده است: زاوية (zāviye) به کسر واو و یاء، و مولوية (mavlaviye) با فتح میم و سکون واو و تشدید یاء نسبی.
در جدول
این عبارت در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ برای راهنمای «خانقاه درویشان پیرو مولانا» یا «تکیه طریقت مولویه» کاربرد دارد و دقیقاً شامل ۱۲ حرف (با احتساب فواصل و همزه) است.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و اسلامشناسی، برای اشاره به این مکانها از واژگانی چون lodge (محل تجمع/خانقاه) یا واژه وامگرفتهشدهٔ tekke در کنار نام طریقت استفاده میشود.
به عربی
در جهان عرب بهویژه در مناطقی مانند شام (حلب و دمشق) که این طریقت پایگاههای تاریخی داشته است، به این مراکز الزاویة المولوية گفته میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و رایج این اصطلاح تاریخی شامل «خانقاه مولویه»، «تکیهٔ مولوی» و در فرهنگ عثمانی و شرق جهان اسلام «مولویخانه» است که همگی دلالت بر محل اجتماع صوفیان این طریقت دارند.
نماد چیست
این مکانها در فرهنگ صوفیه نمادی از خلوت، انزوا از هیاهوی دنیا برای رسیدن به حق، و به طور خاص نماد آیین سماع (چرخش صوفیان با کلاههای نمدی بلند و دامنهای سفید) و طنین ساز نی هستند که ساختار معنوی طریقت مولویه را بازتاب میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل زاویه ٔ مولویه
عبارت «زاویهٔ مولویه» یک ترکیب اصطلاحی و تاریخی در متون تصوف و عرفان اسلامی است. واژهٔ زاویه در اصل به معنی گوشه و کنج است، اما در اصطلاح صوفیان به مکانهای کوچکی اطلاق میشد که درویشان برای خلوت، عبادت، چلهنشینی و اقامت از آنها استفاده میکردند. زمانی که این کلمه به «مولویه» (طریقت منسوب به مولانا جلالالدین رومی) اضافه میشود، به طور خاص اشاره به خانقاهها، تکیهها و مراکزی دارد که پیروان مولانا در آن گرد هم میآمدند.
این مراکز تاریخی که در جغرافیای فرهنگی ایران، عثمانی و شام (مانند زاویه مولویه حلب) رونق فراوانی داشتند، محل اصلی برپایی آیینهایی چون ذکر، قرائت مثنوی و معنویتگرایی همراه با موسیقی عرفانی و سماع بودند. در ساختار جدول و لغتنامه، این واژه یک اصطلاح تخصصی حوزه صوفیه به شمار میرود و معادل دقیق آن خانقاه یا تکیه پیروان مولانا است.