معنی
غنیمت شمر در واقع فعل امر از مصدر «غنیمت شمردن» است و به معنای غنیمت دانستن، دم را دریافتن و استفادهٔ بهینه از فرصتهای زندگی است.
یعنی چه
این عبارت کنایه از هوشیاری در برابر گذر زمان است؛ به این معنی که انسان باید از موقعیتهای پیشآمده مادی یا معنوی نهایت استفاده را بکند.
مترادف
در متون کهن و معاصر، واژهها و عبارات فوق نقشی مشابه در رساندن مفهوم استفاده از فرصتها دارند.
در جدول
کلمهٔ «غنیمت شمر» دقیقاً از ۸ حرف (غ-ن-ی-م-ت-ش-م-ر) تشکیل شده است و در جداول کلمات متقاطع به عنوان پاسخ اصطلاحاتی چون «دم را دریاب» یا «قدر فرصت را بدان» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای این مفهوم از عبارات اصطلاحی مرتبط با قاپیدن فرصتها و ارزشگذاری زمان استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فعل امر «اغتم» دقیقاً همریشه با بخش اول این ترکیب فارسی است و در احادیث نیز به وفور دیده میشود.
به فارسی
این ترکیب از دو بخش ساختاری تشکیل شده است؛ بخش اول «غنیمت» که ریشه عربی (غ-ن-م) دارد و در اصل به معنای سود مادی یا دستاورد جنگی بدون زحمت بوده، و بخش دوم «شمر» که بن حال از فعل اصیل فارسی «شمردن» است. در فارسی معنای آن بسط یافته و به ارزشگذاری معنوی وقت تبدیل شده است.
در قرآن
خودِ این ترکیب به دلیل داشتن فعل فارسی در قرآن وجود ندارد. با این حال، واژهٔ «مَغانِم» (جمع غنیمت) در آیه ۹۴ سوره نساء («فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ کَثِیرَةٌ») و فعل «غَنِمْتُمْ» در آیه ۴۱ سوره انفال به کار رفته است که به مواهب و سودها اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل غنیمت شمر
عبارت «غنیمت شمر» یک ترکیب امری زیبا و پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که از امتزاج واژهٔ عربی غنیمت و بن فعل فارسی شمردن پدید آمده است. این اصطلاح در فرهنگ ایرانی، نماد و جوهرهٔ تفکر «اغتنام فرصت» یا همان فلسفهٔ معروف «دم را دریافتن» (Carpe Diem) است که انسان را به بیداری، هوشیاری و بهرهگیری از لحظات تکرارنشدنی زندگی فرا میخواند.
در ادبیات کلاسیک ما، بهویژه در دیوان حافظ و اشعار سعدی، این واژه جایگاه ویژهای دارد؛ آنجا که حافظ میفرماید: «باغ فردوس لطیف است ولیکن زنهار / تو غنیمت شمر این سایهٔ بید و لب کشت». این مفهوم به ما یادآوری میکند که زمان دارایی ارزشمندی است که بهسرعت میگذرد و عاقل کسی است که پیش از فرارسیدن پیری یا از دست رفتن امکانات، قدر عافیت و جوانی را بداند.