معنی
شمام در اصل به معنی نوعی خربزه کوچک، راهراه و بسیار معطر است که در فارسی به آن دستنبو یا دستنبویه میگویند. همچنین در متون ادبی به عنوان مجاز از عطر، رایحه و هر چیز خوشبو به کار میرود.
یعنی چه
این واژه اشاره به میوهای از خانواده خربزه دارد که آن را بیشتر به خاطر عطر دلپذیرش در دست نگه میداشتند و به یکدیگر هدیه میدادند؛ از این رو به مفهوم صفت یا اسمی برای پدیدههای خوشبو و طربانگیز نیز تبدیل شده است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی و عربی با فتح حرف اول (ش) و تشدید یا بدون تشدید حرف میم اول تلفظ میشود: شَمام.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این نوع خربزه عطرآگین و طالبی از این واژهها استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی امروز، شمام دقیقاً به انواع طالبی، ملون و خربزههای معطر اطلاق میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی کاوون به طور کلی یعنی خربزه، اما واژه وامگرفته شدهٔ شمامه یا شمام برای نوع معطر و دستنبو به کار میرود.
به فارسی
اصیلترین معادلهای فارسی برای این واژه، دستنبو و خربزه بویا هستند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک، شمام نماد محبوب معطر، لطافت، طراوت طبیعی و تحفهای دوستداشتنی اما فانی است؛ چرا که دستنبو را به خاطر بوی خوشش دست به دست میگرداندند.
جمعبندی و توضیح کامل شمام
واژه شَمام یک واژه با ریشه عربی است که از ماده (ش م م) به معنی بوییدن و بو کردن گرفته شده است. این کلمه پس از ورود به زبان فارسی، جایگاه ویژهای در ادبیات و فرهنگ عامه پیدا کرد. معنای مادی و اصلی آن، همان میوه کوچک، راهراه و بسیار معطری است که در فارسی به «دستنبو» شهرت دارد و افراد آن را به خاطر رایحه خوشش در دست میگرفتند یا به عنوان هدیهای لطیف به یکدیگر میدادند.
در نگاه ثانویه و ادبی، شاعران پارسیگوی مانند خاقانی از شمام برای توصیف هوا یا فضایی که غرق در عطر و بوی خوش است استفاده کردهاند. این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخی ۴ حرفی برای واژههایی چون دستنبو یا خربزه بویا کاربرد دارد.
در زبانهای همسایه مانند عربی معاصر، این واژه توسعه معنایی یافته و امروزه به طور کلی به انواع طالبی و ملون گفته میشود، در حالی که در ریشهشناسی اصلی آن، محوریتِ کلمه بر پایه «شدتِ بوی خوش» بنا شده است.