یعنی چه
بخالت به حالت یا صفتی گفته میشود که در آن شخص از بخشش مال، دارایی یا حتی خیر رساندن به دیگران خودداری میکند و دچار خست و امساک شدید است. این واژه کلمهای کلاسیک و معمولی در زبان فارسی است که به یک ویژگی اخلاقی منفی اشاره دارد.
تلفظ
این واژه به صورت بَخالَت (با فتحه روی حرف ب و ل) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند بخل، خست، امساک، زفتی و لئامت به عنوان پاسخ یا راهنمای این کلمه به کار میروند.
به انگلیسی
برای بیان این مفهوم در زبان انگلیسی بیشتر از واژههای Stinginess و Miserliness استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، صفت بخل و حالت خسیس بودن را با واژههای Cimrilik یا Pintilik بیان میکنند.
به فارسی
برابرهای اصیل و رایج فارسی برای این واژه شامل خست، امساک، زفتی، تنگچشمی، ناخنخشکی و مالدوستی افراطی است. متضادهای آن نیز سخاوت، کرم، جود و بخشندگی هستند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، بخالت نماد دلبستگی افراطی به مادیات، فقر اخلاقی و تنگدلی است. اگرچه نماد حیوانی رسمی و یکتایی ندارد، اما در ادبیات تمثیلی گاهی از موش یا سگِ نگهبانِ گنج به عنوان نمادهای حرص و خست یاد میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بخالت
واژه بَخالت از ریشه عربی «ب خ ل» گرفته شده است، اما خود این ساختار مصدری توسط فارسیزبانان ساخته شده و در عربی فصیح به این شکل وجود ندارد (در عربی مصدر آن بُخل یا بَخَل است). این کلمه دلالت بر صفت ناپسند خست، امساک و خودداری از انفاق و بخشش دارد و در ادبیات فارسی همواره در تقابل با مفاهیم ارزشمندی چون سخاوت، کرم و گشادهدستی قرار میگیرد.
اگرچه خود لفظ «بخالت» در قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم و ریشه آن بسیار مورد توجه بوده و مشتقات مختلف آن ۱۲ بار در ۷ آیه قرآن به کار رفته و به شدت نکوهش شده است. این واژه در فرهنگ عامه و متون ادبی نمادی از فقر درونی، کوتهنظری و وابستگی شدید به مال دنیا شناخته میشود.