یعنی چه
شخص متعصب به فردی گفته میشود که نسبت به یک باور، دین، ایدئولوژی، تیم یا موضوعی خاص، پافشاری شدید، افراطی و غیرمنطقی دارد. این فرد معمولاً توانایی تحمل دیدگاههای مخالف را ندارد و با جمود فکری، صلبیت و پیشداوری با مسائل برخورد میکند.
تلفظ
این عبارت از دو واژه تشکیل شده است: «شَخْص» (بر وزن فَعْل) و «مُتَعَصِّب» (مُتَعَصصِب) که اسم فاعل از باب تفعل در زبان عربی و از ریشه «ع ص ب» است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «شخص متعصب» ۸ حرف دارد. معادلهای دیگر آن در جدول شامل فناتیک، دگم، قشری و خشکاندیش است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به شدت و بافت متن، از واژههای Fanatic (شور افراطی و غیرانتقادی)، Bigot (تنگنظر و متعصب کور) و Zealot (متعصب سرسخت) استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از واژه همریشه «مُتَعَصِّب» استفاده میشود. همچنین واژههایی مانند «مُتَشَدِّد» (در بافتهای افراطی) و «مُتَحَجِّر» (به معنی کسی که جمود فکری دارد) نیز کاربرد دارند.
در قرآن
خود واژه «متعصب» صراحتاً در قرآن نیامده است، اما مفهوم و ریشه آن در قالب واژههایی چون «حَمِیَّة الجَاهِلِیَّة» (تعصب و ننگ جاهلی) در آیه ۲۶ سوره فتح و واژه «عُصْبَة» (گروه همپیمان متعصب) مطرح و سرزنش شده است. قرآن به کرات پافشاری کورکورانه بر آیین نیاکان را نقد کرده است.
جمعبندی و توضیح کامل شخص متعصب
شخص متعصب فردی است که با بستن چشمان خود بر روی حقایق و شواهد منطقی، تنها به تکرار و دفاع بیچونوچرا از عقاید، قوم یا گروه خود میپردازد. این ویژگی فکری که در روانشناسی و جامعهشناسی به عنوان جمود فکری و دگماتیسم شناخته میشود، ریشه در قومگرایی، افراطگرایی و عدم پذیرش دگراندیشان دارد. در فرهنگهای مختلف، چنین فردی را با نمادهایی چون دیوار سنگی یا چشمبند توصیف میکنند که نشاندهنده نفوذناپذیری فکری اوست.
از دیدگاه اخلاقی، اجتماعی و دینی، تعصب کورکورانه همواره مورد نکوهش قرار گرفته است؛ چرا که مانع رشد فکری جامعه و برقراری صلح و مدارا میان انسانها میشود. در مقابل، مفاهیمی چون آزاداندیشی، گشادهنظری، انصاف و انعطافپذیری به عنوان پادزهر این صفت معرفی میشوند تا بستر گفتگوی سازنده و همزیستی مسالمتآمیز فراهم گردد.