یعنی چه
واژه قرتان دارای دو ریشه و معنای مجزا است؛ در لغتنامههای کهن عربی به معنای صبح و شام یا بامداد و شبانگاه آمده است. همچنین در گویشهای کردی (سورانی) به عنوان ریشه فعلی به معنی بریدن، ایستادن و متوقف کردن یک عمل به کار میرود.
تلفظ
این واژه در اصل عربی خود به صورت قَرّتان (با تشدید راء) تلفظ میشود که تثنیه «القر» است. در کاربرد کردی معمولاً به صورت قِرتان تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه ۵ حرفی معمولاً با راهنمای «بامداد و شبانگاه» یا «صبح و شام» از ریشه عربی آن خواسته میشود.
به انگلیسی
بسته به اینکه معنای عربی مد نظر باشد یا ریشه کردی، معادلهای انگلیسی متفاوتی برای آن وجود دارد.
به ترکی
معادلهای این واژه در ترکی برای مفهوم زمان «صبح و شب» و برای مفهوم فعلی «قطع و توقف» آورده شده است.
به فارسی
در زبان فارسی معیار، برگردان دقیق این واژه شامل عبارات «صبح و شام»، «بامداد و شبانگاه» یا مفاهیمی نظیر «قطع کردن»، «بریدن» و «ایست دادن» است.
نماد چیست
این کلمه کاربرد نمادین ثابتی در ادبیات کلاسیک فارسی ندارد، اما در صورت استفاده میتواند نمادی از دو وقت متضاد شبانهروز (بامداد و شامگاه) یا مظهر گسست، قطع شدن و خاتمه یافتن یک جریان باشد.
جمعبندی و توضیح کامل قرتان
واژه «قرتان» در زبان فارسی معیار یک کلمه اصیل و مستقل به شمار نمیرود، بلکه بسته به ریشهیابی زبانی، دو وجهه معنایی متفاوت دارد. در وجه اول، این کلمه وامواژهای از زبان عربی است که در لغتنامههای کهن مانند دهخدا به ثبت رسیده و به معنای «بامداد و شبانگاه» (صبح و عصر) یا نام یک موضع جغرافیایی قدیمی به کار رفته است.
در وجه دوم، این واژه در دادههای زبانی و گویشهای کردی (بهویژه سورانی) ریشه فعلی دارد و به مفاهیمی چون «قطع کردن»، «بریدن» و «متوقف شدن» اشاره میکند. بنابراین، کاربرد آن در متون فارسی بسیار محدود بوده و بیشتر در قالب کلمات کلیدی جدولها یا اصطلاحات گویشی معنا پیدا میکند.