یعنی چه
بید گندم (یا بید غلات) حشرهای کوچک از راسته پروانهها است که یکی از مهمترین آفات انباری محصولات کشاورزی به شمار میرود. لارو یا کرمینه این حشره به درون دانه گندم، جو یا ذرت نفوذ کرده، از محتویات آن تغذیه میکند و با پوک کردن دانه، سبب نابودی بار انبارها و ایجاد بوی نامطبوع میشود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه واجبست تشکیل شده است؛ واژه اول به کسر دالِ پایانی (بِیدِ) به واژه دوم یعنی گَندُم (با فتح گاف و سکون نون) متصل میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این واژه معمولاً در پاسخ به طراحانی که «آفت انبار غلات»، «حشره مخرب گندم» یا «شبپره غلات» را از کاربر میخواهند، به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و متون علمی تخصصی، نام این آفت را بر اساس خاستگاه آن Angoumois grain moth مینامند، هرچند عبارتهای سادهتری مانند Grain moth یا Wheat moth نیز برای آن مرسوم است.
به عربی
در زبان عربی واژه «عثة» به معنای بید است که در ترکیب با الحبوب یا القمح معنای دقیق این آفت را میرساند. گاهی به طور عمومی به آن سوسة القمح نیز میگویند.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون کشاورزی، برای اشاره به این مفهوم از برگردانها و ترکیبات توصیفی همارز مانند «بید غلات» یا «شبپره گندم» استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات، فرهنگ عامه و استعارههای اجتماعی، حشره بید به طور کلی نماد عاملی است که بدون سر و صدا و از درون، پایههای یک دارایی (مانند لباس، فرش یا رزق و نعمتی چون گندم) را میجود و نابود میکند. از این رو بید گندم استعاره از آفت پنهانی است که برکت و معیشت انسان را تهدید میسازد.
جمعبندی و توضیح کامل بید گندم
عبارت «بید گندم» در واژهنامههای کلاسیک و کهن زبان فارسی به عنوان یک مدخل مستقل و اصیل ثبت نشده است، بلکه یک ترکیب توصیفی و علمی معاصر در حوزه کشاورزی و حشرهشناسی به شمار میرود. این اصطلاح از ترکیب دو واژه «بید» (که ریشه در فارسی میانه داشته و به حشرات موذی آفت پوشاک و غلات اطلاق میشود) و «گندم» (واژهای ایران باستان) پدید آمده است.
این حشره که در واقع نوعی شبپره یا پروانه کوچک است، تخمهای خود را روی غلات میگذارد و لارو آن پس از خروج، به عمق دانه نفوذ کرده و مایه پوکی آن میشود. از همین رو در فرهنگ عامه و ادبیات استعاری، این واژه نمادی از خرابی پنهان، فساد بیصدا و از بین رفتن تدریجی برکت و دسترنج کشاورزان محسوب میشود.