یعنی چه
دانه خردل به دانه بسیار ریز گیاهی از تیره چلیپائیان (شببو) گفته میشود که گرد، تندمزه و دارای ابعادی حدود ۱ تا ۲ میلیمتر است. از این دانه برای تهیه ادویه، سس خردل و همچنین در مصارف طب سنتی و دارویی استفاده میشود. در زبان فارسی به خود این گیاه نیز خردل میگویند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «دانهٔ خَرْدَل» (dāne-ye xardal) است که در آن حرف خاء و راء مفتوح هستند.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۸ حرف دارد. نمونههای دیگر مرتبط در جدول شامل خردل، سپندان و اسپندان است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به دانه خردل از عبارت Mustard seed استفاده میشود.
به فارسی
واژه «خردل» ریشه سامی دارد و وامواژهای عربی در فارسی است. در متون کهن فارسی و طب سنتی، معادل اصیل فارسی این واژه «سپندان»، «اسپندان» یا «اسفندان» ذکر شده است.
در قرآن
این کلمه دو بار در قرآن کریم به صورت ترکیب «مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ» (به وزن دانه خردلی) به کار رفته است؛ یکبار در سوره لقمان (آیه ۱۶) در پندهای لقمان به فرزندش، و بار دیگر در سوره انبیاء (آیه ۴۷) در توصیف ترازوهای عدل الهی در روز قیامت. این تعبیر نشان میدهد که حتی کوچکترین اعمال انسان نیز حسابرسی میشود.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، دانه خردل ضربالمثل و نماد نهایت کوچکی، ناچیزی و در عین حال دقت بالا در حسابرسی است. در مقابل، در فرهنگ مسیحی و کتاب مقدس (بر اساس مَثَل حضرت عیسی)، این دانه نماد ایمان و ملکوت خداوند است؛ چرا که دانهای بسیار کوچک در نهایت به درختی بزرگ تبدیل میشود که پناهگاه پرندگان است.
جمعبندی و توضیح کامل دانه خردل
دانه خردل در اصل به دانههای ریز و تندمزه گیاه خردل اطلاق میشود که کاربرد گستردهای در آشپزی، تهیه چاشنیها و طب سنتی دارد. این واژه اگرچه ریشهای عربی دارد، اما در زبان فارسی کاملاً جا افتاده و معادلهای کهن آن مانند سپندان کمتر استفاده میشوند.
شهرت عمده این واژه به دلیل کاربرد نمادین آن در متون دینی و ادبی است. در قرآن کریم، دانه خردل به عنوان معیاری برای نشان دادن نهایت کوچکی یک عمل و دقت بینظیر خداوند در حسابرسی روز قیامت به کار رفته است تا مشخص شود هیچ چیز از دید الهی پنهان نمیماند.
علاوه بر فرهنگ اسلامی، در فرهنگ غربی و مسیحیت نیز این واژه ارزش نمادین متفاوتی دارد و به دلیل پتانسیل رشد بالای این گیاه، به عنوان نمادی از ایمان استوار و رشد شگفتانگیز معنوی شناخته میشود.