یعنی چه
گاز خردل (سولفور موستارد) در واقع یک مایع روغنی سمی با قابلیت تبخیر بالا است که به عنوان سلاح شیمیایی تاولزا شناخته میشود. این ماده در تماس با بدن باعث سوختگی شدید پوست، تاولهای دردناک، آسیب جدی به چشمها و سیستم تنفسی میشود و اثرات مخرب طولانیمدتی بر سلامت انسان دارد.
تنزلوق
تلفظ صحیح این ترکیب واژگانی به صورت «گاز خَردَل» (gāz-e xardal) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً با تعداد ۷ حرف به عنوان پاسخ شناخته میشود. همچنین از معادلهای دیگر آن مانند یپریت یا ایپریت نیز در طراحهای جدول استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به دلیل بوی خاص و رنگ زرد-قهوهای این ماده، به آن Mustard gas (گاز خردل) یا به صورت علمی Sulfur mustard (خردل گوگردی) میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، این واژه به صورت دقیق ترجمه شده و معادل آن Hardal gazı است.
به فارسی
این واژه ترجمه مستقیم یا گرتهبرداری از اصطلاح انگلیسی آن است. در متون علمی و نظامی فارسی، علاوه بر «گاز خردل»، از اصطلاحاتی مانند «خردل گوگردی» و «عامل تاولزا» استفاده میشود.
نماد چیست
در ادبیات سیاسی و تاریخ معاصر، گاز خردل به نمادی از بیرحمی، جنایات جنگی (بهویژه در بمبارانهای شیمیایی سردشت و حلبچه) و مظلومیت جانبازان شیمیایی تبدیل شده است. در پروتکلهای نظامی بینالمللی نیز این ماده را با علامتهای اختصاری مانند H یا HD نشان میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل گاز خردل
گاز خردل علیرغم نامش، در دمای معمولی یک مایع روغنی و غلیظ است که به راحتی تبخیر میشود. این ماده به دلیل بوی تند و خاصی که شبیه به سیر، خردل یا ترب کوهی دارد به این نام معروف شده است. این ترکیب به عنوان یک عامل تاولزای شدید، سیستم مخاطی، پوست و ریه قربانیان را هدف قرار میدهد.
استفاده از این ماده سمی به عنوان سلاح در معاهدات بینالمللی کاملاً ممنوع است. در تاریخ معاصر، به کارگیری این عامل شیمیایی علیه غیرنظامیان و رزمندگان ایرانی در جریان جنگ تحمیلی توسط رژیم بعث عراق، یکی از تلخترین نمونههای استفاده از سلاحهای کشتار جمعی به شمار میرود که آثار مخرب آن پس از گذشت سالها همچنان در جانبازان عزیز مشهود است.