یعنی چه
چهل منار در اصطلاح تاریخی و لغتنامهای، نامی است که مردم محلی در گذشته به آثار باقیمانده و ستونهای مرتفع تخت جمشید (پرسپولیس) میدادند. این نامگذاری به دلیل تعداد زیاد ستونهای ایستاده بوده که در چشم مردم یادآور منارههای متعدد و باشکوه جلوه میکرده است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهی کلمهی «چِهل» (Chehel) با کسر چ و ه، و «مَنار» (Menar) با فتح م تشکیل شده است و به صورت سرهم یا جدا تلفظ میشود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسی برای اشاره به این نام تاریخی از معادلهای فوق استفاده میشود، هرچند نام علمی و شناختهشده بینالمللی آن پرسپولیس است.
به عربی
عبارت أربعون منارة ترجمه تحتاللفظی آن است، اما در زبان عربی معاصر برای اشاره به این مکان از همان نام تاریخی پرسپولیس استفاده میکنند.
به فارسی
در زبان فارسی، معادلها و نامهای دیگر این واژه شامل «تخت جمشید»، «پارسه»، «پرسپولیس» و «صدستون» است که همگی به یک بنای واحد باستانی در استان فارس اشاره دارند.
در قرآن
خود ترکیب «چهل منار» در متن قرآن کریم ذکر نشده است. با این حال، ریشه کلمه منار یعنی «نور» بارها در قرآن آمده و همچنین واژه «صرح» به معنی کاخ یا برج بلند ستوندار در داستان حضرت سلیمان، قرابت معماری و مصداقی با آن دارد.
نماد چیست
عدد چهل در فرهنگ ایرانی و شرقی نماد تکثر، عظمت و کثرت است. از این رو، چهل منار نماد پایداری، گذر زمان، عظمتِ معماری دوران هخامنشی و شکوه تمدن باستانی ایران به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل چهل منار
واژه «چهل منار» یا چهل مناره یکی از نامهای اصیل و بومی است که در دورههای پس از اسلام توسط ساکنان محلی به مجموعهی باستانی تخت جمشید اطلاق میشد. از آنجا که مردم آن زمان هویت واقعی و هخامنشی این بنا را به درستی نمیشناختند، ستونهای رفیع و پرشمار آن را به منارههای مساجد یا برجهای بلند تشبیه کردند و عدد چهل را نیز مجاز از فراوانی و کثرت قرار دادند.
این نامگذاری در سفرنامههای جهانگردان اروپایی و متون تاریخی قرون میانی اسلامی نیز به وفور ثبت شده است و نشاندهنده نحوه برخورد و درک جامعه محلی از آثار باشکوه باستانیِ پیرامون خود در اعصار گذشته است. نباید این نام تاریخی را با بناهای تکمنارهای مانند مناره چهل دختران اصفهان اشتباه گرفت.