یعنی چه
واژه «استنباء» در لغت به معنای طلب خبر، خواستنِ اطلاع دادن از یک امر و تفحص و پرسوجو درباره یک واقعه است. این کلمه یک واژه کلاسیک و کمکاربرد است و نباید آن را با واژه همآوا اما کاملاً متفاوت «استنباط» (به معنی استخراج معنی و استنتاج) اشتباه گرفت.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت [اِ س تِ ن با] تلفظ میشود و در اصلِ عربی خود دارای همزه پایانی (استنباء/استنبأ) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «خبر خواستن» یا «جویا شدن خبر»، واژه ۷ حرفی «استنباء» یا واژههای مشابهی مثل «استخبار» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این واژه در زبان انگلیسی از عباراتی که به پرسش، استعلام و درخواست اطلاعات اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی معیار، این واژه مصدر باب استفعال از ریشه (ن ب أ) است و دقیقاً معادل طلبِ اطلاع و پرسش به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی امروز، به جای استفاده از این واژه ثقیل و کمکاربرد، از معادلهای روانی چون «خبرگیری»، «استعلام کردن»، «پرسوجو» و «جویا شدن» استفاده میشود.
در قرآن
خود مصدر «استنباء» در متن قرآن نیامده است؛ اما فعل همخانواده آن یعنی «يَسْتَنْبِئُونَكَ» در آیه ۵۳ سوره مبارکه یونس به کار رفته که به معنی «از تو خبر میخواهند و میپرسند (که آیا آن عذاب حقیقت دارد؟)» میباشد.
جمعبندی و توضیح کامل استنباء
واژه «استنباء» یک مصدر عربی از باب استفعال و ریشه «نبأ» (به معنی خبر) است که ورود محدودی به زبان فارسی داشته است. معنای دقیق و اصیل آن «طلبِ خبر کردن»، «جویا شدن از یک ماجرا» و «استعلام» است. این واژه در ادبیات امروز فارسی بسیار کمکاربرد است و به دلیل شباهت ظاهری و آوایی، در بسیاری از مواقع به اشتباه با واژه رایج «استنباط» (به معنی استخراج حکم یا نتیجهگیری) خلط میشود، در حالی که ریشه و معنای این دو کاملاً از یکدیگر جداست.
در متون قرآنی نیز اگرچه خود مصدر به صورت مستقیم به کار نرفته، اما شکل فعلی آن در قالب پرسش و کسب خبر از پیامبر اسلام ذکر شده است. بنابراین هرگاه در متون کهن یا طراحان جدول با این واژه روبرو شدید، مفهوم محوری آن روی «خبرخواهی و پرسوجو» استوار است.