افعال نفسانیه یعنی چه؟ کاربرد آن در قرآن و جدول

جمع‌بندی و توضیح کامل افعال نفسانیه

عبارت «افعال نفسانیه» یک اصطلاح تخصصی و کهن در فلسفه اسلامی، حکمت صدرایی، منطق و طب سنتی است. این اصطلاح به تمامی فعالیت‌ها، کنش‌ها و حالات روحی و روانی انسان اشاره دارد که مستقیماً از «نفس» یا همان روان سرچشمه می‌گیرند. از جمله بارزترین نمونه‌های این افعال می‌توان به تفکر، اراده، تخیل، حافظه، و احساساتی نظیر ترس، خشم و شادی اشاره کرد.

در ساختارشناسی معرفتی قدیم، افعال انسان به دو دستهٔ کلی تقسیم می‌شدند؛ «افعال جوارحی» که همان کارهای جسمانی و حرکات بدنی آشکار مثل راه رفتن و نوشتن هستند، و «افعال نفسانیه» (یا جوانحی) که در ساحت درون و ذهن رخ می‌دهند. در طب سنتی نیز این واژه به کارکردهایی اطلاق می‌شد که سیستم مغز و اعصاب مسئولیت هدایت و پردازش آن‌ها را بر عهده داشت.

در یک جمع‌بندی ساده می‌توان گفت افعال نفسانیه شامل هر آن چیزی است که در پهنهٔ ذهن، روان و درون انسان اتفاق می‌افتد و برخلاف اعمال فیزیکی، نمود مادیِ مستقیم ندارد، بلکه منشأ و شکل‌دهندهٔ اصلی رفتارهای بیرونی و جوارحی انسان به شمار می‌رود.