یعنی چه
واژهٔ «زُقة» در لغتنامههای فارسی به معنای آب و دانهای (خورشی) است که پرنده از گلو برآورده و در دهان جوجهاش میگذارد (زقّه دادن). همچنین به داروی مرکبی (معمولاً از خرما) اطلاق میشود که دایه یا مادر در بدو تولد در حلق نوزاد میریزد. در زبان عربی نیز به مفهوم کوچهٔ باریک یا گذرگاه تنگ بین ساختمانها به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ «زقة» به عنوان پاسخ سه حرفی برای طعام جوجه، اولین غذای نوزاد یا معبر و کوچهٔ تنگ کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به ریشه و کاربرد مدنظر، در مفهوم زیستشناسی و غذای جوجه از واژگانی چون Regurgitated food و در مفهوم جغرافیایی و شهری از معادلهای Alley یا Passage استفاده میشود.
به عربی
این واژه ریشهٔ عربی دارد. در لغت عرب هم به معنای غذای جوجه (طعام الطائر لفرخه) و هم با ریشهٔ «ز ق ق» به معنای مسیر فرعی و تنگ (زقاق) شناخته میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل، برای مفهوم غذای پرنده واژههایی مانند «چِک» یا «خورش جوجه» و برای مفهوم مکانی آن، عباراتی نظیر «کوچهٔ تنگ» یا «گذر باریک» معادلهای مستقیم قرار میگیرند.
در قرآن
واژهٔ «زقة» یا شکلهای دیگر آن مانند زقاق در متن قرآن مجید وجود ندارد. این کلمه صرفاً در متون تفسیری، لغوی یا به عنوان نام خانوادگی برخی از محققان معاصر جهان عرب (مانند عبدالرحیم أحمد الزقة) دیده میشود.
نماد چیست
این واژه در ادبیات فارسی بار نمادین گستردهای ندارد اما در کاربرد حقیقی شعرا (مانند خاقانی) نمادی از مراقبت مادرانه و تغذیه اولیه است. در ادبیات عرب نیز واژههای همریشهٔ آن نمادی از تنگی، محدودیت و گام نهادن در مسیرهای فرعی هستند.
جمعبندی و توضیح کامل زقة
واژهٔ «زُقة» یک وامواژهٔ عربی در زبان فارسی است که در متون کهن نظم و نثر به چشم میخورد. این کلمه دو حوزه معنایی متفاوت دارد؛ در متون ادبی و پزشکی کهن فارسی، بیشتر به معنای خورش و دانهای است که پرنده در دهان جوجهاش میگذارد یا دارویی سنتی که در بدو تولد به نوزاد چشانده میشود.
در حوزهٔ دوم که بیشتر متمایل به ریشههای عربی معاصر و لغوی است، زقة به معنای کوچهٔ باریک، معبر تنگ یا راه فرعی بین ساختمانها کاربرد دارد. این کلمه در جدول کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ سه حرفی دقیق شناخته میشود و با وجود ریشهٔ عربی، در متن قرآن کریم نیامده است.