یعنی چه
اغتباط در لغت به معنای احساس شادی، خرسندی و سرور از دیدن یک نعمت است. این واژه حالتی اخلاقی و روانی را توصیف میکند که در آن، فرد با دیدن موفقیت یا موقعیت خوب دیگران، آرزو میکند خودش نیز به همان جایگاه یا نعمت دست یابد، بدون اینکه خواهان نابودی یا زوال آن نعمت از دیگران باشد.
تلفظ
این واژه به صورت «اِغْتِباط» تلفظ میشود که همزهاش مکسور (اِ)، غین ساکن (غْ)، تاء مکسور (تِ) و باء مفتوح است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «غبطه خوردن» یا «شادمانی بدون حسادت»، کلمه ۶ حرفی «اغتباط» قرار میگیرد.
به انگلیسی
نزدیکترین مفاهیم در زبان انگلیسی برای این واژه شامل Joy (شادی)، Delight (مسرت) و اصطلاح دقیق اخلاقی آن تحسین بدون سوءنیت است.
به عربی
این کلمه اصل عربی دارد و از باب افتعال از ریشه (غبط) ساخته شده است که در متون فقهی و اخلاقی عربی نیز به وفور به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل شادمانی، خرسندی، مسرت و رشک پاک (بدون دگرخواهی منفی) است. از نظر ساختاری واژههای غبطه و مغبوط از همخانوادههای فعال آن در زبان فارسی هستند. متضاد اصلی آن در اخلاق فارسی واژه «حسد» یا «اندوه» است.
در قرآن
خودِ واژهٔ «اغتباط» یا مشتقات مستقیم آن در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند؛ بنابر این کاربرد مستقیم قرآنی ندارد. با این حال، مفهوم اخلاقی آن با آیاتی که به شادمانیِ مثبت بر فضل الهی اشاره دارند (مانند آیه ۵۸ سوره یونس) همسو است و در روایات تفسیری و احادیث اسلامی (مانند اغتباط صاحب القرآن) جایگاه ویژهای دارد.
جمعبندی و توضیح کامل اغتباط
واژه «اغتباط» یک مفهوم اخلاقی، روانی و لغوی با ریشه عربی است که وارد زبان فارسی شده است. این کلمه به دو معنای کلیدی دلالت دارد؛ نخست، آرزو کردن نعمتی مشابه نعمت دیگران بدون آنکه فرد آرزوی نابودی و زوال آن را از چنگ صاحب نعمت داشته باشد (که در اصطلاح عمومی به آن غبطه میگویند). معنای دوم آن، دست یافتن به یک موقعیت نیکو و احساس شادمانی، رضایت درون و خرسندی از این وضعیت است.
در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، اغتباط نقطهی مقابل و پسندیدهی «حسد» به شمار میرود. در حالی که حسود خواهان نابودی داراییهای دیگران است، شخص غابِط (غبطهخورنده) از دیدن پیشرفت دیگران شادمان شده و آن را انگیزهای برای تلاش خود قرار میدهد. این واژه اگرچه در متن قرآن مستقیماً ذکر نشده، اما مفهوم آن در احادیث نبوی به عنوان یک ویژگی روحی مثبت تحسین شده است.