یعنی چه
این عبارت از سه بخش اصلی «بِـ+اسْم» (به نام)، «رَب» (پروردگار و مربی) و «الشهداء» (جمع شهید به معنای کشتهشدگان در راه خدا) تشکیل شده است و به معنای آغاز کارها با نام خداوندِ سرپرست و والامقامکنندهٔ شهیدان است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «بِسْمِ رَبِّ الشُّهَداء» (Besme Rabbeš-Šohadā) است که در آن حرف «ر» در ربّ و «ش» در الشهدا دارای تشدید هستند و الف و لام ابتدای الشهدا خوانده نمیشوند.
در جدول
پاسخ متداول در جدول برای عبارت «به نام پروردگار شهیدان»، واژهٔ «بسم رب الشهدا» است که دقیقاً ۱۱ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای برگردان این مفهوم از عبارت فوق استفاده میشود که نشاندهندهٔ مفهوم پروردگار و صاحب شهیدان است.
به عربی
اصل این عبارت عربی است و در متون دینی و مذهبی گاهی به صورت کاملتر یعنی همراه با واژهٔ «الصدیقین» (راستکرداران) به کار میرود.
به فارسی
معادل دقیق و روان فارسی این عبارت «به نام پروردگار شهیدان» یا «به نام خدای شهیدان» است که به عنوان طلیعهٔ سخن استفاده میشود.
در قرآن
این عبارت به این شکل ترکیبی و خاص در متن قرآن مجید نیامده است؛ اما اصطلاحات سازندهٔ آن مانند «باسم»، «رب» و «شهداء» کاملاً ریشهٔ قرآنی دارند. برای نمونه در آیه ۶۹ سوره نساء، دو واژهٔ «الشهداء» و «الصدیقین» در کنار هم ذکر شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل بسم رب الشهدا
عبارت «بسم رب الشهدا» یک ترکیب اصطلاحی، دینی و فرهنگی در ادبیات معاصر جهان اسلام و بهویژه فرهنگ شیعی و انقلابی ایران است. این عبارت اگرچه به صورت یک ترکیب پیوسته در قرآن کریم یا متون کلامی کهن وجود ندارد، اما ساختار الهامگرفته از مفاهیم توحیدی و آیات مربوط به جایگاه والای کشتهشدگان راه حق دارد.
استفاده از این عبارت در ابتدای وصیتنامهها، بیانیهها، یادوارههای شهدا و سخنرانیهای مذهبی، نشانهٔ پیوند دادن مفهوم شهادت با ربوبیت الهی و تکریم مقام کسانی است که در راه عقیده و وطن جان باختهاند. این طلیعه، نمادی از فرهنگ ایثار، جهاد و ارزشگذاری به جانبازی در راه خدا محسوب میشود.