عرف متشرعه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل عرف متشرعه

عرف متشرعه از اصطلاحات کلیدی در علم فقه و اصول فقه شیعه است و به آن دسته از رفتارها، عادات و حتی اصطلاحات گفتاری اطلاق می‌شود که در میان طبقه متدینین و مؤمنان جامعه به واسطه تشرع و پایبندی به احکام الهی جا افتاده و مستمر شده است. تفکیک این مفهوم از «عرف عام» بسیار مهم است؛ چرا که عرف عام شامل عادات تمامی توده مردم فارغ از نگاه مذهبی است، اما عرف متشرعه برآمده از ایمان و خداترسی یک گروه مذهبی است.

در تبیین دقیق‌تر، اصولیون میان «عرف شرع» و «عرف متشرعه» تفاوت قائل می‌شوند. عرف شرع به دگرگونی‌های معنایی کلمات یا رفتارهایی برمی‌گردد که در زمان خود پیامبر اکرم (ص) پدید آمد (مثل تغییر معنای صلاة از دعا به نماز)؛ در حالی که عرف متشرعه به رفتارهای مذهبی مستمری گفته می‌شود که بعد از رحلت پیامبر یا در دوران امامان بعدی میان جامعه مسلمانان تثبیت شد و به عنوان یکی از ادله غیرلفظی برای کشف و فهم احکام شرعی کاربرد دارد.