بالطبع یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل بالطبع

واژهٔ «بالطبع» یک قید مرکب عربی‌الاصل است که از سه بخش «بـ + الـ + طبع» تشکیل شده و ریشه در واژهٔ «طبع» به معنای سرشت، ذات و طبیعت دارد. این کلمه در زبان فارسی برای بیان قطعی بودن، بداهت و نتیجه‌گیری منطقی و طبیعی یک موضوع به کار می‌رود؛ به این معنی که رخ دادن یک امر، پیامدِ حتمی و طبیعی امر دیگری است.

از نظر نگارشی و تلفظی، حرف «ل» در آن نوشته شده اما خوانده نمی‌شود و تلفظ صحیح آن «بِطْ‌طَبْعْ» است. این کلمه مترادف‌های نزدیکی مثل «طبعاً»، «قهراً» و «البته» دارد و متضادهای معنایی آن واژه‌هایی چون «به تکلف» یا «تصادفی» هستند.

در ساختار قرآن کریم، خودِ ترکیبِ قیدی «بالطبع» عیناً به کار نرفته است، اما فعلِ ریشهٔ آن یعنی «طَبَعَ» (به معنی مهر زدن و تثبیت کردن) بارها در آیات مختلف دیده می‌شود که به نوعی با مفهوم شکل‌گیری سرشت و حالت ثابتِ دگرگون‌ناپذیر مرتبط است.