معنی
واژه مکال در متون کهن به دو معنای اصلی به کار رفته است؛ نخست در قالب مصدر میمی به معنی پیمانه کردن، کیل کردن و سنجیدن حجم غلات، و دوم به معنی چربی، شحم و پیه بدن حیوانات.
یعنی چه
این واژه در معنای اول یعنی عمل سنجش و پیمایش کالاها بر اساس حجم، و در معنای دوم پدیدهای مادی به نام پیه و دنبه را افاده میکند که اصطلاحاً به کمبود چربی در بدن حیوان نیز اشاره دارد.
تلفظ
این کلمه با دو تلفظ در لغتنامهها ضبط شده است؛ مَکال با فتح ميم به معنی پیمودن و اندازهگیری حجم، و مُکال با ضم ميم به معنی پیه و چربی حیوانات.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه چهار حرفی به عنوان پاسخ برای راهنماهای 'پیمودن با پیمانه'، 'سنجش غلات' یا 'پیه و چربی' کاربرد دارد.
به انگلیسی
بر اساس دو معنای متمایز این واژه، معادلهای انگلیسی آن در حوزه سنجش حجم و حوزه کالبدشناسی حیوانات تفاوت دارد.
به فارسی
برابرترهای روان و اصیل فارسی این کلمه شامل واژههای 'پیمودن'، 'اندازهگیری حجمی' و برای معنای دوم آن 'چربی' و 'دنبه' است.
نماد چیست
از آنجا که این واژه ریشه در سنجش دقیق و پیمانه کردن دارد، در ادبیات کهن و متون اخلاقی به عنوان نمادی از حقمحوری، دادگری در موازنه اموال و دوری از کمفروشی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل مکال
واژه «مکال» یک لغت کهن و کمتر رایج در زبان فارسی امروز است که ریشه در زبان عربی دارد. این واژه بسته به حرکتگذاری آن دارای دو مفهوم کاملاً مجزا است؛ با تلفظ «مَکال» به فرآیند پیمودن، اندازهگیری و سنجش حجم کالاهایی مانند غلات اشاره میکند و با ریشه «ک-ی-ل» همخانواده است. با تلفظ «مُکال» معنای مادی پیه و چربی بدن حیوانات را به خود میگیرد.
این کلمه در زبان فارسی معاصر عملاً منسوخ شده و کاربرد زنده ندارد، به همین دلیل بیشتر در لغتنامههای قدیمی نظیر دهخدا یا به عنوان یک کلمه چهار حرفی خاص در جدولهای کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد. باید توجه داشت که این واژه در رسمالخط خود با نام فرشته مقرب الهی (میکال یا میکائیل) تفاوت دارد و نباید اشتباه گرفته شود.
در فرهنگ قرآنی خود واژه مکال نیامده است، اما همخانواده معروف آن یعنی «مکیال» به معنای ابزار پیمانه بارها در سورههای مختلف برای تاکید بر انصاف اقتصادی و نهی از کمفروشی به کار رفته است که نشاندهنده بار معنایی مثبت و نمادین مَکال در حوزه عدالت اجتماعی است.