یعنی چه
واژه بطارق جمع مکسر «بِطریق» است. این کلمه در متون تاریخی و کهن به دو معنی عمده به کار رفته است: نخست به عنوان سرداران، سرهنگان و فرماندهان عالیرتبه نظامی در امپراتوری روم باستان (بیزانس)؛ و دوم در مفهوم مذهبی به معنای پاتریارکها، روحانیان بزرگ و اسقفهای ارشد کلیسای ارتدکس. همچنین در برخی لغتنامههای قدیمی به صورت مهجور به عنوان صفتی برای امر دراز و طولانی نیز ذکر شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت بَطارِق (با فتحه حرف اول، الف مدی و کسره حرف راء) میباشد که ساختار جمع مکسر عربی را دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه پنج حرفی «بطارق» یا مفرد آن «بطریق» معمولاً در پاسخ به راهنماهایی همچون «سرداران روم باستان»، «فرماندهان ارتش نصرانی» یا «بزرگان کلیسا» میآید.
به انگلیسی
با توجه به دو جنبه معنایی واژه، در متون مذهبی و مسیحیت شرقی معادل Patriarchs و در متون تاریخ سیاسی و نظامی معادل فرماندهان و صاحبمنصبان ارتش روم استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی، این واژه خود به عنوان شکل جمع مکسر کلمه «بِطریق» شناخته میشود. البته صورت «البطارقة» در متون معاصر عربی کاربرد رسمیتری دارد.
به فارسی
برگردان دقیق و مستقیم این واژه به فارسی معیار شامل عباراتی چون «سرداران ارتش روم»، «امیران نصرانی» و در بافت دینی «اسقفهای اعظم» یا «پیشوایان عیسوی» است.
در قرآن
واژه «بطارق» یا مفرد آن «بطریق» هیچگونه کاربردی در متن قرآن کریم ندارد. این واژه کاملاً صبغه تاریخی، نظامی و مسیحی دارد. شایان ذکر است که سوره «طارق» در قرآن از ریشهای متفاوت و به معنی ستاره کوبنده یا شبرو است و ارتباطی با بطارق ندارد.
نماد چیست
این کلمه در ادبیات تاریخی نماد قدرت حاکمیت روم شرقی، طبقه اشراف نظامی قرون وسطی و همچنین مظهر اقتدار سنتی و مذهبی کلیسای شرقی در برابر دیگر جریانات است.
جمعبندی و توضیح کامل بطارق
واژه «بطارق» یک کلمه وامگرفته شده از ریشههای یونانی و لاتین (Patriarchēs / Patricius) است که از طریق زبانهای آرامی و سریانی وارد زبان عربی شده، معرب گشته و سپس به ادبیات تاریخی و کهن فارسی راه یافته است. این واژه در واقع صورت جمع مکسر کلمه «بِطریق» است و نباید آن را یک واژه مستقل فارسی دانست.
در بررسی کاربردها، این کلمه دو بازوی معنایی کاملاً مجزا دارد؛ در متون جنگهای صدر اسلام و ایران و روم، به عنوان عنوانی برای سرهنگان، امرای ارتش و فرماندهان ارشد رومی به کار رفته است. در متون تفسیری و کلامی مربوط به مسیحیت نیز به عالیرتبهترین مقامات روحانی کلیسا یا همان پاتریارکها اشاره دارد. این کلمه در قرآن مجید نیامده و امروزه بیشتر کاربردی تاریخی و ادبی دارد.