یعنی چه
مِثقَبه در اصل به معنی اسم ابزار و آلت سوراخکاری است؛ یعنی هر وسیلهای مانند مته، دریل یا برمه که برای ایجاد حفره و نقب زدن در اجسام سخت به کار میرود. همچنین در حالت صفت مفعولی مؤنث (مُثَقَّبَة) به معنای سوراخشده یا مروارید سفته و سوراخسوراخ آمده است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی و متون کهن فارسی به دو صورت تلفظ میشود: اول به صورت مِثْقَبَة (با کسر میم و سکون ثاء) در جایگاه اسم آلت به معنی مته، و دوم به صورت مُثَقَّبَة (با ضم میم و فتح و تشدید قاف) در جایگاه صفت مفعولی به معنی سوراخسوراخ شده.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند مثقبه، مته یا برمه به عنوان پاسخ ابزار سوراخکاری شناخته میشوند. کلمه مثقبه دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در زبان انگلیسی از کلماتی که به فرآیند سوراخکاری و ابزار آن اشاره دارند، استفاده میشود.
به فارسی
رایجترین و دقیقترین معادلهای فارسی اصیل برای این واژه، کلمات «مته» و «برمه» (برماه) هستند که هر دو به ابزار دستی یا مکانیکی سوراخ کردن چوب، فلز و سنگ اشاره میکنند.
در قرآن
عین واژهٔ «مثقبه» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما ریشه و همخانوادهٔ آن یعنی صفت «الثَّاقِب» (به معنی شکافنده، نافذ و درخشان) در سوره طارق آیه ۳ (النَّجْمُ الثَّاقِبُ) و سوره صافات آیه ۱۰ (شِهَابٌ ثَاقِبٌ) آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل مثقبه
واژهٔ «مثقبه» یک واژهٔ اصیل عربی از ریشه (ث-ق-ب) است که به لغتنامهها و متون کهن فارسی راه یافته است. این کلمه در وهلهٔ اول به عنوان یک اسم ابزار (مِثقَبه) به مفهوم مته، برمه یا هر نوع وسیلهٔ سوراخکاری صنعتی و دستی شناخته میشود که برای باز کردن راه یا ایجاد حفره در اجسام سخت کاربرد دارد.
از سوی دیگر، این واژه در صورت قرائت به عنوان صفت مفعولی (مُثَقَّبه)، حالت شیء سوراخشده یا مرواریدهای به رشته کشیده شده (سفته) را توصیف میکند. اگرچه خود این کلمه در قرآن مجید نیامده، اما صفت معروف «ثاقب» از همین ریشه در معنای ستاره یا شهاب نافذ و شکافندهٔ تاریکی در آیات الهی تجلی یافته است.