یعنی چه
یگانهپرستی به معنای اعتقاد قلبی و عملی به وجود یک خدای واحد، خالق و تدبیرکننده جهان هستی است. در این دیدگاه، هرگونه شریک، همتا، فرزند یا مظهر بتپرستانه برای خداوند کاملاً نفی میشود و تمام عبادات و طاعات تنها و تنها به ذات پاک او اختصاص مییابد.
تلفظ
این عبارت از دو واژهٔ «یگانه» (با فتحه ی و گاف) و «پرستی» (با فتحه پ و ر) تشکیل شده است که به صورت سرهم و روان تلفظ میشود.
در جدول
در سؤالات مسابقات و جداول متقاطع، در پاسخ به راهنمای «یگانهپرستی»، بسته به تعداد حروف تعیینشده، معمولاً واژگان «یگانه پرستی» (۱۰ حرف)، «یکتاپرستی» (۹ حرف) یا واژهٔ عربی «توحید» (۵ حرف) مد نظر طراحان قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه تخصصی و علمی برای این مفهوم Monotheism است که از دو بخش mono (تک/واحد) و theism (خداباوری) تشکیل شده است.
به فارسی
این کلمه یک ترکیب اصیل فارسی از «یگانه» (به معنی یکی و بینظیر، ریشه گرفته از پارسی میانه Ayēk) و «پرستی» (اسم مصدر از پرستیدن) است. از مترادفهای بارز فارسی آن میتوان به یکتاپرستی، یزدانگرایی و دادارباوری اشاره کرد. واژگان متضاد آن نیز شرک، چندخدایی (پلیتئیسم) و بتپرستی هستند.
در قرآن
اگرچه خود ترکیب فارسی «یگانه پرستی» در متن عربی قرآن به کار نرفته، اما این مفهوم شالوده، مغز و اساس کل قرآن کریم است. این اصل اصیل با عبارات و مفاهیمی همچون «إِلَٰهٌ وَاحِدٌ» (خدای یگانه) و عبارت بنیادین «لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ» در سراسر آیات بیان شده و سوره مبارکه اخلاص (توحید) به طور خالصانه به تبیین همین یگانگی پرداخته است.
جمعبندی و توضیح کامل یگانه پرستی
یگانهپرستی هسته مرکزی و زیربنای اصلی ادیان ابراهیمی شامل اسلام، یهودیت و مسیحیت است. این مفهوم فراتر از یک بحث نظری، به معنای جهتدهی به تمام ابعاد زندگی انسان در مسیر رضایت پروردگار واحد و رهایی از بند معبودهای دروغین، بتها و هواهای نفسانی است. در فرهنگ عرفانی و مذهبی ما، این اصطلاح با واژه «توحید» پیوندی ناگسستنی دارد.
از منظر واژهگزینی، این عبارت ترکیبی فصیح و اصیل از زبان فارسی است که ریشه در اعماق تاریخ فرهنگ ایران دارد؛ چرا که ایرانیان باستان نیز از دیرباز به عنوان موحد و یزدانگرا شناخته میشدند. نماد بصری و مفهومی این واژه همواره عدد «۱» یا حرف «الف» به نشانه آغاز و یکتایی ذات خداوند بوده است.